Şam-SANA
Cizîra Sûrîyê bi saya çavkanîyên xwe yên çandinî, neft û avê, bingeheke aborî ya giring e. Veberhênana li zevîyên wê ji bo çandina berhemên stratejîk (mîna genim û pembo) wekî faktoreke bingehîn ji bo piştgirîkirina aborîyê, pêkanîna ewlehîya xurekê û çalakkirina pîşesazîyê tê hesibandin.
Zêdetirî du mîlyon hektar li herêmên rizgarkirî
Rûberên çandinîyê yên rizgarkirî li Hesekê, Reqa û Dêrazorê digihêjin nêzîkî 2.5 mîlyon hektarî. Pirranîya wan di bin veberhênanê de ne û di nav plana hilberînê de ne; rêjeya herî mezin li Hesekê ye. Ev herêm 45% ji tevahîya rûberên avî li Sûrîyê pêk tînin.
Rûberên plankirî ji bo çandina genim û ceh
Plankirin ji bo çandina berhemên stratejîk li herêmên rizgarkirî tê kirin, ku ya herî berbiçav genim e (48% ji rûbera Sûrîyê) da ku hawirdekirin kêm bibe. Her wiha ceh û nîskûnok ji bo dabînkirina êm, û pembo (78% ji rûbera Sûrîyê) ji bo xebitandina kargehên pembo û pîşesazîyên pêwendîdar têne çandin, ku ev yek aramîya aborî xurt dike.
Vegera herêma rojhilat pişkdarîyê di dabînkirina pêdivîyên bazara navxweyî de dike
Vegera herêma rojhilat rê dide Sûrîyê ku di berhemanîna genim de bigihêje xwerêvebirinê û hawirdekirinê kêm bike. Her wiha navendên lêkolînên çandinîyê (mîna Qamişlo û Dêrazorê) dest bi ceribandinên başkirina cûreyan û zêdekirina tovan kirine. Ev herêm bi dabînkirina êm, berhemên şîr û goşt, piştgirîya dewlemendîya ajelan jî dike, ku ev yek ewlehîya xurekê û aborîya neteweyî xurt dike.
Çandina pembo ligel herêma rojhilat vedigere
Cemîle Dirbas tekez kir ku vegera çandina pembo li Cizîra Sûrîyê aborî û pîşesazîya rîs û honandinê xurt dike, diravên bîyanî û derfetên kar dabîn dike. Wê her wiha bal kişand ser pêwîstîya nirxandina binesazî û avdanê ji bo zindîkirina vê berhema stratejîk bi piştrastkirina li ser ezmûnên neteweyî û tovên navxweyî yên pêbawer.
Vekirina derî li pêşîya veberhênanê
Besam Husên tekez kir ku vegerandina zevîyan li herêma rojhilat dawîyê li salên pasguhkirin û koçberîyê tîne, û derî li pêşîya veberhênanên mezin û teknolojîyên nûjen ên avdanê vedike; ev yek çavkanîyên avî û mirovî vedigerîne qada hilberînê, û Sûrîyê vediguherîne hêzeke çandinî û pîşesazî ku ewlehîya xurekê pêk tîne û piştgirîya hinardekirinê dike.
Stûneke ewlehîya neteweyî ya aborî
Pispor Kerem Xelîl tekez kir ku vegera çandinîya stratejîk li Cizîra Sûrîyê bingeheke ewlehîya neteweyî û serwerîya aborî ye. Ev yek kontrola dewletê li ser xurek, bazar û dirav mîsoger dike û rasterast bandorê li ser geşebûna aborîya neteweyî dike.
Kêmkirina mesrefên hawirdekirinê
Pispor Kerem Xelîl di wê bawerîyê de ye ku arastekirina Cizîra Sûrîyê ber bi hilberîna çandinîyê ve, hawirdekirinê kêm dike û aramîya diravî ya dûrî hilanînê (îhtîkarê) pêk tîne. Ew tekez dike ku veberhênana serwerî di warên avdan, embarkirin û enerjîya alternatîf de dê “depoya aborî ya dewletê” bide xebitandin û Sûrîyê veguherîne dewleteke pîşesazî ya veguhêz ku çandinîyê bi pîşesazî û biryara neteweyî ve girê dide.
