Bilim insanları, bir galaksinin merkezinden uzakta bulunan süper kütleli bir kara deliğin bir yıldızı parçalayıp yutma anını gözlemledi. Keşfin, evrende gezgin süper kütleli kara deliklerin oluşumu ve hareketlerinin anlaşılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Washington (SANA) – Amerika Birleşik Devletleri‘ndeki Maryland Üniversitesi ile NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezinden araştırmacılar, bir galaksinin merkezinden uzakta bulunan süper kütleli bir kara deliği, güçlü çekim kuvvetiyle parçaladığı bir yıldızı yutarken gözlemlediklerini açıkladı. Benzeri görülmemiş nitelikteki bu keşfin, tespit edilmeleri son derece güç olan gezgin süper kütleli kara deliklerin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
ScienceDaily internet sitesinin salı günü yayımladığı habere göre, NASA‘ya bağlı Neil Gehrels Swift Gözlemevi, bir yıldızın kara deliğe aşırı yaklaşması sonucu meydana gelen ve gelgit bozunma olayı (tidal disruption event – TDE) olarak bilinen olgudan kaynaklanan son derece parlak bir ışımayı tespit etti. Söz konusu olay, kara deliğin güçlü çekim kuvvetinin yıldızı parçalayarak maddesini yutmasıyla gerçekleşiyor.
Söz konusu olay, Dünya’dan yaklaşık 750 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galaksinin merkezinden 30 bin ışık yılından daha uzak bir bölgede meydana geldi. Parlama sayesinde, Güneş‘in yaklaşık 1 milyon katı kütleye sahip bir süper kütleli kara delik tespit edildi. Olay sırasında ulaştığı en yüksek parlaklık seviyesi ise yaklaşık 10 milyar Güneş’in parlaklığına eşdeğer olarak ölçüldü ve geçici olarak içinde bulunduğu galaksinin toplam parlaklığını aştı.
Araştırmacılar, keşfin Zwicky Geçici Olay Tesisi (Zwicky Transient Facility – ZTF) tarafından olağan dışı bir parlamanın tespit edilmesiyle başladığını belirtti. Daha sonra Swift Gözlemevi ile çok sayıda yer tabanlı teleskop kullanılarak gerçekleştirilen takip gözlemleri, söz konusu parlamanın bir yıldızı parçalayarak yutan süper kütleli bir kara delikten kaynaklandığını doğruladı. Spektroskopik ölçümler ile morötesi ışınım verileri de diğer olası açıklamaların elenmesini sağlayarak elde edilen bulguların doğruluğunu güçlendirdi.
Araştırma ekibi, söz konusu kara deliğin, mevcut galaksiyle birleşen daha küçük bir galakside oluşmuş olabileceğini değerlendirdi. Araştırmacılar ayrıca, kara deliğin diğer kara deliklerle yaşadığı kütleçekimsel etkileşimler sonucunda kendi ana galaksisinin merkezinden uzaklaşarak mevcut konumuna taşınmış olabileceği ihtimali üzerinde de duruyor.
Araştırmacılar, söz konusu keşfin süper kütleli kara deliklerin nasıl oluştuğu ve evrende nasıl dağıldığının anlaşılması açısından önemli bir adım olduğunu vurguladı. Ekip, önümüzdeki yıllarda daha fazla gezgin süper kütleli kara deliği tespit edebilmek amacıyla yeni nesil astronomi gözlemevlerinden yararlanmayı planlıyor.
Süper kütleli kara delikler genellikle galaksilerin merkezlerinde bulunuyor ve kütleleri Güneş’in milyonlarca hatta milyarlarca katına ulaşabiliyor. Gelgit bozunma olayı (tidal disruption event – TDE) ise en nadir astronomik olaylar arasında yer alıyor. Bu olaylar, yıldızların bir kara deliğe onu parçalayacak kadar yaklaşması sonucunda meydana geliyor. Kara deliğin aşırı güçlü çekim kuvveti yıldızı parçalarken ortaya çıkan son derece parlak ışıma, bu tür kara deliklerin varlığının kozmik ölçekte çok uzak mesafelerden dahi tespit edilmesini mümkün kılıyor.
M.Y
