İran, Yemen’deki Husilerin ilerleyişiyle Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’nda yeni bir baskı cephesi açmaya hazırlanırken; Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer krizleriyle birlikte Arap Yarımadası’nın iki ucundaki kritik su yolları küresel savaş hesaplarının merkezine yerleşiyor.
Şam (SANA) – İran, Husi milislerinin Yemen‘in batı kıyısındaki ilerleyişi, Muha kentini kontrol altına alması ve Zakur adaları ile Babülmendep Boğazı yakınlarındaki bölgelere doğru hareket etmesiyle birlikte, küresel enerji ve ticaret yolları üzerinde baskı kurmak için yeni bir cephe açmaya yaklaşıyor. Bu durum, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinde yaşanan keskin çalkantıyla eş zamanlı olarak, Arap Yarımadası’nın iki ucundaki bu iki deniz damarını bölgedeki savaş hesaplarının merkezine yerleştiriyor.
Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad El-Alimi medya kuruluşlarının aktardığı açıklamalarda, İran’ın Husi milislerine Babülmendep ve Kızıldeniz üzerinde etki sahibi olma gücü vermeye çalıştığı konusunda uyardı. El-Alimi, boğaz yakınlarındaki askeri durumu değiştirme yönündeki herhangi bir girişimin sadece bir Yemen meselesi olarak ele alınamayacağını, çünkü bunun yansımalarının doğrudan Kızıldeniz, Süveyş Kanalı ve küresel ticarete uzandığını vurguladı.
Bu uyarı, hükümete yakın askeri kaynakların Reuters’a verdiği bilgi göre Husi milislerinin Muha’yı kontrol altına alması ve Zakur adaları yönünde saldırılar düzenlemesi, hükümet güçleri ile müttefiklerinin ise Perim adası karşısındaki Zübâb’a doğru güneye hareket ettiği bir dönemde geldi. Kaynaklar, Zübab ve Perim adasının kontrolünün boğaz üzerindeki denetimi sağlamlaştırmada temel bir faktör oluşturduğunu belirtti.
Muha: Babülmendep’e doğru bir adım
Son gelişmelerin önemi, Muha’nın Yemen savaşındaki sadece arazisel bir kazanım olmasından ibaret olmamasından kaynaklanıyor. Kent, Babülmendep Boğazı’na yaklaşık 80 kilometre mesafede yer alıyor ve bu durum, kontrolün ele geçirilmesini Husi milislerini dünyanın en önemli deniz geçitlerinden birine yaklaştıran bir adım haline getiriyor.
Yemenli askeri hükümet kaynaklarının Reuters’a aktardığına göre, milisler Muha’yı ele geçirdikten sonra Zakur adalarına doğru ilerlerken, hükümet güçleri ve müttefikleri Perim adası karşısındaki Zübab’a doğru güneye hareket etti. Bu gelişmelerin milislere nakliye hatlarına daha yakın konumlar ve gemilerin hareketini tehdit etmek için daha büyük bir kapasite kazandırması bekleniyor.
Tahran iki taraftan baskı kuruyor
Yemen’in batı kıyısındaki gelişmeler, Hürmüz Boğazı‘ndaki çalkantının devam etmesiyle eş zamanlı olarak ilerliyor. Yemen’in uyarıları ve sahadaki gelişmeler doğrultusunda bu durum, İran’a Arap Yarımadası’nın her iki ucunda da deniz yoluyla baskı kartına sahip olma imkanı sunuyor.
Bu bağlantı, beraberindeki siyasi gelişmelerle de güçlendi. Reuters’ın Suudi, Pakistanlı ve İranlı kaynaklara dayandırdığı habere göre Pakistan, Suudi Arabistan’ın müttefikleri olan Husi milislerinin Krallık’a yönelik saldırılarını durdurması yönündeki uyarısını Tahran’a iletti. Öte yandan iki İranlı kaynak, Tahran’ın Husi milislerinden Suudi Arabistan’a saldırı düzenlemesini istediğini ve bunun karşılığında kendilerine ek finansman ile silah sözü verdiğini belirtti.
Yemen resmi ajansı SABA’nın aktardığına göre Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı, bu tırmanış ile İran’ın uluslararası toplumun baskı maliyetini komşu ülkeleri hedef alarak, enerji tesislerini, Kızıldeniz’i ve tedarik zincirlerini tehdit ederek başkalarına ihraç etme yönündeki daha geniş stratejisi arasındaki açık bağlantıya karşı uyardı. El-Alimi, İran’ın uluslararası toplumla yaşadığı krizi bölgenin ve küresel ekonominin krizine dönüştüren bu stratejinin, İran rejimi adına jeopolitik bir şantaj platformu haline getirilmesine izin verilmeyeceğini vurguladı.
Bu veriler, Babülmendep’i Yemen savaşının bir parçası olmaktan çıkarıp deniz geçitleri üzerindeki daha geniş bir mücadelenin parçası haline getiriyor. Özellikle Suudi Arabistan’ın, Hürmüz Boğazı’nı çevreleyen risklerden uzak durmak için Kızıldeniz limanlarını, başta Yanbu olmak üzere, petrol ihracatında kullanması bu durumu pekiştiriyor.
Boğaz açık, ancak risklerin maliyeti artıyor
Yaşanan tırmanışa rağmen Babülmendep üzerinden gemi geçişleri devam ediyor. Reuters’ın aktardığı gemi takip verilerine göre, 23 Eylül’de 28 ticari gemi boğazdan geçiş yaptı. Bu rakam, son 10 günün ortalaması olan 27 gemilik seviyeye yakın seyrederken, aynı gün Hürmüz Boğazı’ndan ortalama 14 gemiye karşılık sadece yedi gemi geçiş yaptı.
Buna karşılık, Vortexa verilerine ve Reuters’ın aktarımlarına göre, Hürmüz risklerini aşma çabasıyla Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’deki Yanbu limanından yaptığı ham petrol ve kondensat yüklemeleri eylül ayında günde yaklaşık 3,7 milyon varile yükseldi.
Bu rakamlar, bir deniz geçidinin kapatılması ile etrafındaki risk seviyesinin yükseltilmesi arasındaki farkı gözler önüne seriyor. Seyrüsefer devam ediyor ancak nakliye şirketleri ve tankerler çok daha tehlikeli bir güvenlik ortamıyla karşı karşıya bulunuyor. Olası ek tırmanışlar ise daha fazla geminin rota değiştirmesine neden olabilir.
Lloyd’s List’in ağustos ayı verilerine göre, Husi milislerinin Suudi Arabistan’ın deniz abluka ilanının ardından Babülmendep’deki gemi trafiği yaklaşık yüzde 24 oranında düşmüş, ardından nakliye şirketlerinin yeni risk ortamına uyum sağlamasıyla nispeten istikrar kazanmıştı. Ancak ana petrol tankerlerinin trafiği hâlâ normal seviyelerinin altında kalmaya devam ediyor.
Süveyş Kanalı’nın kapısı ve enerji damarı
Babülmendep’i çevreleyen riskler, Kızıldeniz coğrafyasının ötesinde bir önem taşıyor. Boğaz, Süveyş Kanalı’nın güney kapısını oluşturmakla birlikte Asya ile Avrupa arasındaki ticaretin ana geçiş yollarından biri konumunda bulunuyor.
Reuters’a göre küresel petrol üretiminin yaklaşık yüzde 7’si bu boğazdan geçiyor. Boğazdaki seyrüsefer çalkantısı, Asya ile Avrupa arasında seyahat eden gemiler önünde tek bir ana seçenek bırakıyor: O da Ümit Burnu’nun etrafından dolaşmak. Bu durum, uzun mesafeler ile seyahat sürelerini artırarak yakıt, sigorta ve nakliye maliyetlerini yükseltiyor.
Husi milislerinin geçmişteki tırmanışları, gemilerin ve petrol sevkiyatlarının yeniden yönlendirilmesine, nakliye maliyetlerinin artmasına ve seyahat sürelerinin uzamasına yol açmıştı. Bu durum, boğaza yönelik herhangi yeni bir tehdidin doğrudan tedarik zincirlerini ve küresel enerji piyasalarını etkilemesini kaçınılmaz kılıyor.
Hürmüz’deki seyrüsefer istikrarsızlığının sürmesiyle birlikte riskler bir boğazdan diğerine yayılıyor. Bu süreçte ülkeler ve nakliye şirketleri, tehlike bölgelerinden kaçınmak için enerji ve ticaret rotalarını yeniden çizmeye çalışıyor.
Böylece deniz geçitlerinin güvenliği, bölgesel bir mesele olmaktan çıkıp, baskı alanının Hürmüz’den Babülmendep’e genişlemesiyle birlikte enerji ve küresel ticaretin istikrarında doğrudan bir etken haline geliyor.
V.K / İ.K/A.KH
