ABD, İsrail ve İran hattındaki gerilim sürerken ateşkes Pakistan arabuluculuğuyla uzatıldı; ancak Hürmüz Boğazı’ndaki deniz çatışmaları ve karşılıklı saldırılar bölgesel krizi derinleştirdi.
Başkentler (SANA) – ABD Başkanı Donald Trump, ABD-İsrail–İran hattındaki çatışma kapsamında ateşkesi uzatarak, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen müzakere sürecine ek süre tanıdı.
Aynı zamanda İran’a yönelik deniz ablukasının sürdüğü ve ABD güçlerinin yüksek askeri hazırlık durumunu koruduğu bildirildi.
Bu sırada Hürmüz Boğazı’nda yeni deniz gerilimleri yaşandı. İran Devrim Muhafızları’nın iki yabancı gemiye el koyduğunu ve ticari gemilere ateş açtığını duyurmasının ardından, Tahran üzerindeki ekonomik baskılar artarken ateşkesin çökmesini önlemeye yönelik diplomatik girişimler de hız kazandı.
Abluka altında ateşkesin uzatılması
ABD Başkanı Donald Trump, “Truth Social” platformu üzerinden yaptığı açıklamada, İran’ın müzakere teklifini sunmasına kadar ateşkesin uzatıldığını duyurdu.
ABD Silahlı Kuvvetlerine ablukayı sürdürme ve tam hazırlık halinde kalma talimatı verdiğini belirten Trump. Kararın, İran içindeki bölünme ve Pakistanlı arabulucunun talebi doğrultusunda alındığını ifade etti.
Trump, ekonomik baskıların sonuç verdiğini vurgulayarak, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın kapatılması nedeniyle “mali açıdan çöktüğünü” ve günde yaklaşık 500 milyon dolar kayıp yaşadığını söyledi.
Trump ayrıca, İran’daki ordu ve güvenlik güçlerinin maaşlarını alamadıklarından şikâyet ettiklerini ifade etti.
Ablukanın kaldırılmasının ancak Tahran’ın askeri nükleer program geliştirmesini engelleyen açık bir anlaşma çerçevesinde mümkün olacağını vurgulayan Trump, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının İran’dan çıkarılmasının ise herhangi bir çözümde öncelik teşkil ettiğini belirtti.
Tahran, Trump’ın açıklamalarına yanıt vererek ateşkesin uzatılmasının “herhangi bir anlam taşımadığını” bildirdi.
İran, ablukanın sürdürülmesini bombardımanla eşdeğer gördüğünü ve buna karşılık verilmesi gerektiğini ifade ederek, müzakerelere geri dönülmesi için öncelikle baskı politikalarının sona ermesi şartını ileri sürdü.
Hürmüz Boğazı’nda denizlerde karşı karşıya gelme
Ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı’nda sahadaki gerilimle eş zamanlı olarak geldi. İran Devrim Muhafızları, iki yabancı gemiye el konulduğunu açıkladı ve bunlardan birinin İsrail ile bağlantılı olduğunu belirterek gemilerin İran kıyılarına götürüldüğünü bildirdi. Ayrıca, bölgedeki üçüncü bir geminin hedef alındığına dair medya haberleri de aktarıldı.
Aynı bağlamda, Reuters haber ajansı güvenlik kaynaklarına ve Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) kurumuna dayandırdığı haberinde, Hürmüz Boğazı’nda en az üç geminin ateş açılmasına maruz kaldığını aktardı.
İngiliz ordusu ise Umman kıyıları yakınlarında ticari gemilere yönelik iki ayrı saldırı gerçekleştiğini doğruladı. Saldırılardan birinde köprüüstünde hasar meydana geldiği, ancak herhangi bir yaralanma kaydedilmediği bildirildi.
Almanya’dan Orta Doğu’ya ABD hava köprüsü
Denizlerdeki hareketlilikle eş zamanlı olarak, denizcilik verileri ABD’nin Almanya’dan Orta Doğu’ya yönelik askerî hava köprüsünün yüksek bir yoğunlukla sürdüğünü ortaya koydu. Stratejik nakliye uçakları “C-17” kullanılarak yaklaşık 48 saat içinde 42 askerî kargo uçuşunun gerçekleştirildiği kaydedildi.
Veriler, 12-18 Nisan tarihleri arasında 124 askerî kargo uçuşunun gerçekleştirildiğine işaret ediyor. Bu durum, ABD’nin bölgedeki askerî konuşlanmasını güçlendirmeyi sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
İran içinde artan ekonomik baskılar
Askerî baskılar, İran içinde giderek ağırlaşan ekonomik göstergelerle eş zamanlı olarak ilerliyor. Tahran, savaş nedeniyle yaklaşık iki milyon kişinin işini kaybettiğini kabul etti.
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ve deniz taşımacılığındaki aksaklıklar ise sanayi tedarik zincirlerinde kesintilere yol açtı. Petrokimya, çelik, otomotiv ve imalat sanayii başta olmak üzere çeşitli sektörlerde fabrikaların faaliyetlerinin durduğu ve işten çıkarmaların yaşandığı bildirildi.
Tahminler, savaş sırasında internet kesintilerinin İran ekonomisine 1,8 milyar dolardan fazla zarar verdiğini gösteriyor. Bu süreçte enflasyon oranı yüzde 50’nin üzerine çıkarken, baskıların ve yaptırımların sürmesi halinde ekonomik göstergelerde daha fazla bozulma yaşanabileceğine dair öngörüler de artıyor.
Pakistan, müzakere sürecini kurtarmak için harekete geçiyor
Denizlerdeki tırmanışa paralel olarak, Pakistan, Washington ile Tahran arasında İslamabad’da ikinci bir müzakere turunu canlandırmaya yönelik çabalarını sürdürüyor.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, bir anlaşmaya varılmasına yönelik umutlarını dile getirerek, ikinci turun gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla her iki tarafla temasların sürdüğünü vurguladı.
Ancak ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in Pakistan ziyaretinin ertelenmesi ve Tahran’ın henüz bir müzakere heyeti göndereceğini açıklamaması, yeni görüşme turunun akıbetini belirsizliğe sürüklüyor.
Fox News ağı, ABD’li kaynaklara dayandırdığı haberinde, müzakerelerde hızlı bir ilerleme sağlanmaması halinde ateşkesin uzatılmasının kısa ömürlü olabileceğini aktardı.
Küresel piyasalar tepki veriyor
Ekonomik açıdan ateşkesin uzatılması küresel piyasalara olumlu yansıdı; ABD hisse senedi vadeli işlemleri yükseliş kaydetti. Petrol ise, dünya enerji arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam etmesiyle kazançlarını korudu.
Brent petrolü de, boğazda gemilerin hedef alındığına ilişkin haberlerin ardından varil başına 100 dolar seviyesini aştı. Bu gelişme, kritik deniz ticaret yollarındaki herhangi bir tırmanışa karşı piyasaların hassasiyetinin sürdüğüne işaret ediyor.
Lübnan cephesi
Lübnan cephesinde, ateşkes anlaşmasının yürürlükte olmasına rağmen gerilimler sürüyor. İsrail ordusu, güney Lübnan’daki Süluki Vadisi’nde kuvvetlerine yaklaştıklarını belirttiği iki kişinin öldürüldüğünü açıkladı. Ayrıca, İsrail’in düzenlediği bir hava saldırısında Bekaa bölgesinde bir kişinin hayatını kaybettiği, iki kişinin de yaralandığı bildirildi.
İsrail ordusu ayrıca Lübnan’dan fırlatılan bir insansız hava aracını (İHA) engellediğini ve Hizbullah milislerine ait bir roket fırlatma platformunu hedef aldığını açıkladı. Hizbullah ise İsrail’e ait bazı noktaları hedef aldığını duyurdu.
Siyasi açıdan Washington, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun katılımıyla Lübnan ile İsrail arasında yeni bir doğrudan müzakere turuna ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. İsrail ise, iki ülke arasında istikrarın sağlanmasının önündeki ana engelin Hizbullah milisleri olduğunu vurguladı.
