BAŞKENTLER (SANA) – ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın nükleer programını tamamen sonlandırmasını savaşın durdurulması için şart koşmasıyla, İran ile ABD ve İsrail arasında süren savaş 16’ncı gününde daha karmaşık bir aşamaya girdi. Trump ayrıca askeri operasyonları durdurmaya yönelik arabuluculuk girişimlerini de reddetti.
Karşılıklı saldırıların sürdüğü ve çatışmaların bölgesel cephelere yayıldığı bu süreç, askeri hesapların siyasi, enerji ve uluslararası güvenlik dengeleriyle iç içe geçtiği uzun süreli bir yıpratma savaşına doğru gidildiğine işaret ediyor.
Karşılıklı saldırılar ve Harg Adası’nın bombalanması
Sahadaki gelişmelere göre İsrail ordusu, İran içinde yoğun hava saldırıları düzenlediğini açıkladı. Son saatlerde İran’ın batı ve orta bölgelerinde 200’den fazla hedefin vurulduğu, saldırıların füze fırlatma rampaları, askeri tesisler ve hava savunma sistemlerini kapsadığı bildirildi.
İran ise Tahran’ın doğu ve batısı ile Şiraz kentinde patlamalar meydana geldiğini duyurdu. İranlı yetkililer, İsfahan’daki bazı askeri noktaların ABD ve İsrail tarafından hedef alındığını belirtirken, buna karşılık balistik füzelerle düzenlenen saldırılarda iki İsraillinin yaralandığını, araç ve binalarda maddi hasar oluştuğunu açıkladı.
Bu arada ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran petrol ihracatının ana merkezlerinden biri olan stratejik Harg Adası’na geniş çaplı saldırılar düzenlediğini duyurdu. Açıklamaya göre deniz mayını depoları ve füze tesisleri dâhil 90’dan fazla askeri hedef vuruldu.
İsrail’de önleme füzesi sıkıntısı
ABD basınında yer alan haberlere göre İsrail, artan İran saldırıları nedeniyle önleme füzelerinde ciddi bir stok sıkıntısı yaşandığını Washington’a bildirdi.
Semafor haber sitesinin ABD’li yetkililere dayandırdığı haberde, İsrail’in stoklarının daha önceki çatışmalarda da önemli ölçüde tüketildiği ve İran ile müttefiklerinin füze ile insansız hava aracı saldırılarındaki artışın bu durumu daha da ağırlaştırdığı belirtildi.
İstihbarat raporları ayrıca İran’ın bazı füzelerinde misket mühimmatı kullanmaya başlamasının, İsrail’in hava savunma sistemleri üzerindeki baskıyı artırabileceği ve stokların daha hızlı tükenmesine yol açabileceği uyarısında bulundu.
Körfez ülkelerine füze ve İHA saldırıları
Son saatlerde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Bahreyn de füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kaldı.
Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, Riyad ve Doğu Bölgesi’ni hedef alan onlarca İHA ve balistik füzenin imha edildiğini açıkladı. Kuveyt Ulusal Muhafızları ise güvenlik noktalarını hedef alan beş İHA’nın düşürüldüğünü duyurdu.
Kuveyt Uluslararası Havalimanı da İHA saldırısına uğrarken radar sisteminin zarar gördüğü bildirildi. Bahreyn hava sahasında bazı füzelerin engellendiği açıklanırken, Birleşik Arap Emirlikleri’nde İHA saldırısının ardından Füceyre Limanı’nda çıkan sınırlı çaplı yangın sonrası faaliyetlerin yeniden başlatıldığı belirtildi.
Irak’ta ABD hedefleri vuruldu
Irak’ta ise ABD güçlerinin bulunduğu Bağdat Havalimanı’ndaki askeri üs insansız hava araçlarıyla hedef alındı. Bağdat’taki ABD Büyükelçiliği yerleşkesine de roket saldırısı düzenlendiği, olayda maddi hasar meydana geldiği ancak can kaybı yaşanmadığı bildirildi.
İran’a yakın Iraklı silahlı gruplar son 24 saat içinde ABD üslerine yönelik çeşitli operasyonlar gerçekleştirdiklerini açıkladı.
Irak Kürdistan Bölgesi’nde ise Erbil yakınlarındaki Lanaz petrol sahasında düzenlenen İHA saldırısı sonucu yangın çıktı ve işletmeci şirket faaliyetlerini geçici olarak durdurdu.
Lübnan’da geniş çaplı çatışmalar
Lübnan’da da İsrail’in güney bölgeleri, Bekaa Vadisi ve Beyrut’un bazı banliyölerine yönelik yoğun hava saldırıları devam ediyor. Saldırılarda yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği veya yaralandığı bildirildi.
İran’a destek amacıyla savaşa katılan Hizbullah Milisleri ise İsrail ordusuna ait hedeflere yönelik 47 askeri operasyon gerçekleştirdiğini açıkladı.
Bölgesel yıpratma savaşına dönüşüyor
Savaşın başlamasından bu yana geçen iki haftayı aşkın sürede askeri operasyonların ölçeği önemli ölçüde büyüdü. ABD ve İsrail’in İran içinde yaklaşık 6 bin noktayı hedef alan 41 binden fazla saldırı gerçekleştirdiği, İran’ın ise 50’den fazla füze ve İHA dalgasıyla karşılık verdiği bildirildi.
Uzmanlar, çatışmanın giderek çok cepheli bir bölgesel yıpratma savaşına dönüştüğünü ve tarafların askeri, ekonomik ve siyasi maliyetleri artırmayı hedeflediğini belirtiyor. Bu durumun küresel enerji güvenliği ve bölgesel istikrar üzerinde ciddi riskler doğurduğu ifade ediliyor.
Savaşın etkilerinin genişlediğini gösteren bir gelişmede ise İsviçre, tarafsızlık yasasına dayanarak ABD’nin çatışmayla bağlantılı askeri uçuşlarının ülke hava sahasından geçmesine yönelik iki talebi reddetti.
Uluslararası ve siyasi açıklamalar
Siyasi cephede ABD Başkanı Donald Trump, İran ile herhangi bir anlaşmanın ancak Tahran’ın nükleer programından tamamen vazgeçmesi halinde mümkün olacağını söyledi. Trump, NBC News’e yaptığı açıklamada, İran ile yapılacak bir anlaşmanın “son derece güçlü şartlar” içermesi gerektiğini ifade etti.
Reuters’a konuşan üç kaynağa göre Trump yönetimi ayrıca Orta Doğu’daki müttefiklerin savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik müzakere girişimlerini de reddetti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise İran enerji tesislerinin hedef alınmasının bölgede ABD ile bağlantılı enerji tesisleri ve şirketlere doğrudan karşılık verilmesine yol açacağını söyledi. İran Devrim Muhafızları da bölgedeki Amerikan bankalarının hedef listesine alındığını duyurdu.
Uluslararası düzeyde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ülkesinin halkların yanında durduğunu ve krizlere diyalog ve diplomasi yoluyla çözüm bulunmasını savunduğunu belirtti.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise devam eden saldırılar nedeniyle mevcut şartların müzakerelerin yeniden başlaması için uygun görünmediğini ve şu aşamada ciddi bir diplomatik girişimin bulunmadığını söyledi.
Birleşik Krallık ise müttefikleriyle birlikte bölgede deniz güvenliğini korumaya yönelik seçenekleri değerlendirdiğini açıkladı. ABD Başkanı Trump da Amerikan donanmasının Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine eskort sağlamayı değerlendirdiğini duyurdu.
Çatışmaların genişleyerek sürmesi ve yeni cephelerin açılmasıyla birlikte bölgenin uzun süre devam edebilecek açık bir çatışma sürecine girdiği değerlendiriliyor. Uzmanlara göre savaş üçüncü haftasına girerken tarafların ancak maliyetlerin olası kazanımları aşmaya başladığını fark etmeleri halinde diplomatik çözüm ihtimali gündeme gelebilir.
M.M
