باستخدام هذا الموقع ، فإنك توافق على سياسة الخصوصية و شروط الاستخدام .
Almak
Suriye Arap Haber Ajansı (SANA)
  • SANA Haberleri
  • Suriye
  • Orta Doğu
  • Ekonomi
  • Politika
  • Dünya
Reading: Askeri Darbeden 54 Yıllık Hanedana… Hafız El-Esed Rejimi Devleti Nasıl Kuşattı?
  • AR
  • EN
  • FR
  • ES
  • KU
  • Suriye ve Türkiye
  • Kültür
  • Spor
  • Video
  • Fotoğraf
  • Çeşitli
Suriye Arap Haber Ajansı (SANA)Suriye Arap Haber Ajansı (SANA)
  • SANA Haberleri
  • Suriye
  • Orta Doğu
  • Ekonomi
  • Politika
  • Spor
  • Dünya
Aramak
  • SANA Haberleri
  • Haber Kategorileri
    • Politika
    • Kültür
    • Video
    • Fotoğraf
    • Çeşitli
  • Diller
    • العربية
    • English
    • Español
    • Français
    • Kurdî
Takip
Suriye Arap Haber Ajansı (SANA) > SANA Haberleri > Suriye > Askeri Darbeden 54 Yıllık Hanedana… Hafız El-Esed Rejimi Devleti Nasıl Kuşattı?

Askeri Darbeden 54 Yıllık Hanedana… Hafız El-Esed Rejimi Devleti Nasıl Kuşattı?

Yayınlandı: 2026/11/17 1:52 AM
Güncellendi: 2026/11/17 2:37 AM
Şam'da 16 Kasım 1970'te gerçekleştirilen askeri konuşlanma - Suriye devlet televizyonu El-İhbariye

Hafız El-Esed’in 1970 yılında ‘Düzeltme Hareketi’ adıyla ilan ettiği darbe, devlet kurumlarının ve ordunun siyasi-mezhepsel sadakat esasına göre yeniden şekillendirilerek yarım asırlık tek adam rejimine evrilmesinin dönüm noktası oldu.

Şam (SANA) – Hafız El-Esed’in 16 Kasım 1970’teki darbesi, önce Baas Partisi içinde başlayan, ardından ordu kurumuna sıçrayan ve Salah Cedid liderliğindeki siyasi kanat ile El-Esed liderliğindeki askeri kanat arasında gerçekleşen iktidar mücadelesinin zirve noktası oldu.

Mücadele, rakip liderliğin tasfiye edilmesi, ordu ve devlet kurumları üzerinde tam kontrol sağlanması, nüfuz ve liderlik merkezlerinin siyasi ve mezhepsel sadakat esaslarına göre yeniden şekillendirilmesiyle sonuçlandı. Bu durum, hassas konumlarda tek bir mezhepsel kesimden subayların hakimiyetini pekiştirirken; El-Esed ailesi rejiminin 8 Aralık 2024’te düşmesine dek beş on yılı aşkın süre devam eden bireysel ve ailevi bir yönetim sisteminin temellerini attı.

Savunma Bakanlığı Danışma Kurulu üyesi Tuğgeneral Esed El-Zubi, SANA’ya yaptığı açıklamada, yaşananları Suriye’yi ve imkanlarını ele geçirme operasyonu olarak nitelendirdi. Bu sürecin ordu, güvenlik teşkilatları ve devlet kurumlarının kilit noktalarının kontrol altına alınmasıyla başladığını belirten El-Zubi, otoritesini tehdit edebilecek her türlü hareketi engellemek amacıyla El-Esed’e sadık isimlerin hassas görevlere getirildiğini kaydetti. El-Zubi, bunun bir tasfiye ve rejim ile muhaliflerini dışlama aracı olarak devlet kurumlarını kullanma döneminin başlangıcı olduğunu ifade etti.

Parti içinde darbeyle sonuçlanan mücadele

Darbelerin kökeni, 23 Şubat 1966 darbesinin ardından Baas Partisi içinde tırmanan iktidar mücadelesine dayanmaktadır. Bu süreçte parti ve siyaset sahnesindeki nüfuz Salah Cedid ve grubuna geçerken, Hafız El-Esed Savunma Bakanı olmuş ve askeri kurum içinde giderek artan bir güce kavuşmuştur.

Böylece iktidar içinde iki rakip güç merkezi ortaya çıkmıştır: Bunlardan biri Cedid liderliğindeki parti ve siyaset kurumuna, diğeri ise orduya ve El-Esed’e sadık subaylara dayanıyordu. 1967 Bozgunu’nun ardından aralarındaki anlaşmazlıklar derinleşmiş ve bu durum siyasi-askeri karar mekanizmaları ile iktidar odakları üzerinde doğrudan bir rekabete dönüşmüştü.

Askeri ve stratejik analist Kıdemli Albay Heysem İdris, SANA’ya yaptığı açıklamada, “Kara Eylül” olayları olarak bilinen 1970 yılındaki Suriye’nin Ürdün’e askeri müdahalesi krizinin iki taraf arasındaki anlaşmazlığı daha da şiddetlendirdiğini belirtti. Siyasi ve askeri liderliğin müdahalenin yönetimine ilişkin çelişkili tutumlarının, çatışmayı ordu ve devlet kurumlarının kontrolüyle çok daha doğrudan bir şekilde ilişkilendirdiğini vurguladı.

Baas Partisi 10. Olağanüstü Ulusal Kongresi: Hafız El-Esed kararları uygulamayı reddetti

Söz konusu olayların ardından, Ekim 1970’te, siyasi liderlik ile askeri kurum arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle dönemin Cumhurbaşkanı Nureddin El-Atasi parti ve hükümet görevlerinden istifa etti. Suriye Yakın Tarihi internet sitesine göre, partinin Ulusal Liderliği 10. Olağanüstü Ulusal Kongresi’ni toplama kararı aldı.

Kongre, Salah Cedid liderliğindeki siyasi kanat ile Hafız El-Esed yanlısı askeri kanat arasında bölünmeye sahne oldu. 12 Kasım’da sona eren kongrede, 84 üyeden 82’sinin oyuyla Hafız El-Esed ile Genelkurmay Başkanı Mustafa Talas’ın askeri görevlerinden uzaklaştırılması yönünde karar alındı; ancak El-Esed, ordu içindeki gücüne ve kendisine bağlı subay ağlarına dayanarak bu kararı uygulamayı reddetti.

13 Kasım: Karar merkezlerinin ele geçirilmesi

Albay İdris, darbenin geniş çaplı askeri birlikler arası bir çatışma olmadığını, aksine karar merkezlerini ele geçirmeye yönelik organize bir operasyon olduğunu belirtti. Bu sürecin 13 Kasım 1970’te askeri birliklerin harekete geçirilmesi ve Hafız El-Esed’in en belirgin rakiplerinin tutuklanmasıyla başladığını, bununla eş zamanlı olarak komuta ve iletişim merkezlerinin geniş çaplı bir direnişle karşılaşılmadan ele geçirildiğini kaydetti.

Tutuklamalar arasında Salah Cedid, Başbakan Yusuf Züeyin ve çok sayıda parti lideri yer alırken, Cumhurbaşkanı Nureddin El-Atasi 20 Kasım’da tutuklandı; gözaltı dalgası ilerleyen süreçte parti ve devletin diğer önde gelen isimlerini de kapsayacak şekilde genişletildi.

16 Kasım: Resmi ilan

16 Kasım 1970’te Hafız El-Esed, “Düzeltme Hareketi” (El-Haraka El-Tashihiye) adını verdiği hamleyi resmi olarak ilan etti ve geçici bir bölgesel parti liderliği kurdu. Ardından 21 Kasım’da başbakanlık görevini üstlenen El-Esed, Mart 1971’de ise göstermelik bir cumhurbaşkanlığı referandumu yoluyla devlet başkanlığı makamına ulaştı.

Yeni iktidarın tahkim edilmesi, ordu ve güvenlik bürokrasisindeki atama ve nüfuz merkezlerinin El-Esed’e sadakat esasına göre yeniden düzenlenmesiyle el ele yürüdü. Bu süreç, etrafındaki subay ağını inşa ederken akrabalık, mezhepsel ve bölgesel bağların kullanılmasını da beraberinde getirdi.

Zamanla, karar odakları ve kritik askeri komutanlıklar çoğunluğu tek bir renkten oluşan kendisine sadık subayların elinde yoğunlaşırken, siyasi ve güvenlik açısından güven duyulmayan diğer subaylar uzaklaştırıldı veya marjinalleştirildi. Bu durum, askeri kurum içindeki karar mekanizmalarının mezhepsel bir nitelik kazanmasına ve kişisel/siyasi sadakatin lider konumlarına gelme ve kontrolü sürdürmede temel kıstas haline gelmesine yol açtı.

Ordu: Ulusal bir kurumdan iktidarı koruma aracına

Darbelerin sonuçları rakip liderliğin tasfiyesiyle sınırlı kalmadı. Albay İdris, sonraki aşamada askeri kurumda geniş çaplı bir yeniden yapılanmaya gidildiğini; bu kapsamda Salah Cedid’e yakın subayların uzaklaştırıldığını, stratejik komuta ve birliklerin yeniden düzenlendiğini ve hava kuvvetleri ile temel teşkilatlar üzerinde mutlak kontrol sağlandığını ifade etti.

İdris, askeri yeterliliğin önünde siyasi ve güvenlik sadakatinin atama ve terfilerde temel etken haline geldiğini, kurum içinde kişisel, ailevi ve bölgesel nüfuz ağlarının oluştuğunu belirtti. Bu durumun ordunun iktidarla olan ilişkisini ve işlevini değiştirdiğini, onu siyasi çatışmaların bir tarafı olmaktan çıkarıp rejimi koruma ve yaşatma sütunlarından birine dönüştürdüğünü kaydetti.

Bu durum, Hafız El-Esed’in ulusal ordunun zayıflatılmasına ve iktidara bağlı paralel askeri teşkilatlar kurulmasına öncülük ettiğini belirten Tuğgeneral El-Zubi’nin değerlendirmeleriyle de örtüşmektedir. El-Zubi, bu hamlenin askeri kurumun doğasını ve doktrinini değiştirerek onu vatanı ve halkı savunma yönündeki temel rolünden uzaklaştırdığını ifade etti.

El-Zubi, bu dönüşümün Hafız El-Esed ve ardından oğlu Beşar döneminde açıkça görüldüğünü, özellikle rejimin vatandaşları korumak yerine orduyu ve silahlarını Suriyelilere karşı kullanmak, şehirleri bombalamak ve yıkmak için devreye soktuğunu belirtti. El-Zubi, iktidarın korunmasının askeri kurumun ulusal işlevinin önüne geçirilmesinin devlete derin zararlar verdiğini vurguladı.

Darbeye karşı gösteriler: Şam sokaklarından bir tanıklık

16 Kasım darbesinin yankıları Suriye toplumuna da sıçradı. Olayları bizzat yaşayan ve o dönemde lise birinci sınıf öğrencisi olan Tuğgeneral El-Zubi, yaşananlara karşı Şam’da çocukların, gençlerin, erkeklerin ve kadınların katılımıyla protesto gösterilerinin düzenlendiğini, bazılarının El-Saba Bahrat Meydanı’ndaki Baas Partisi şube binasına kadar ulaştığını aktardı.

El-Zubi, elinde sopalar ve sopalar taşıyan unsurların kalabalığa birden fazla noktada saldırdığını gördüğünü belirterek, saldırıların Meydan bölgesindeki Dakak Mescidi dahil Şam’daki bazı camilerdeki toplulukları da hedef aldığını, yeni yönetime karşı çıkan katılımcıların darp edildiğini ve tutuklandığını söyledi.

Çok sayıda katılımcının gözaltına alındığını ve edindikleri bilgilere göre bazılarının hapishanelerden bir daha hiç çıkmadığını dile getiren El-Zubi, bu olayların sesleri kısmayı, toplumu dehşete düşürmeyi ve Suriyelilerin tepki göstermesini engellemeyi amaçlayan bir politika başlattığını vurguladı.

1973 Anayasası: Askeri darbeden bireysel yönetime

Bu süreç, başta Baas Partisi’ne öncü rol veren ve El-Esed’e geniş yetkiler tanıyan 1973 Anayasası ile birlikte siyasi yetkilerin Hafız El-Esed’in ellerinde yoğunlaşmasıyla beraber ilerledi. Bu durum, güvenlik aygıtlarının genişlemesi ve siyasi kurumların bağımsızlığının zayıflamasıyla eş zamanlı gerçekleşirken, parti kademeli olarak rejimin iktidarını pekiştirme aracına dönüştü.

Albay İdris, güvenlik ve ekonomik çıkar ağlarının sonraki on yıllarda güçlendiğini, adayın yaş sınırını 34’e düşüren bir anayasal değişikliğin ardından 2000 yılında iktidarın Beşar’a devredilmesiyle yönetimin ailevi karakterinin iyice tescillendiğini belirtti.

Salah Cedid ve Nureddin El-Atasi’nin akıbeti

1970 darbesiyle devrilen liderler ise uzun yıllar hapishanede kaldı. Salah Cedid, yaklaşık 23 yıllık hapis cezasının ardından 1993 yılında hayatını kaybetti. Sağlık durumu kötüleşen Nureddin El-Atasi ise 1992 yılında serbest bırakıldıktan sonra aynı yılın 2 Aralık tarihinde Paris’te vefat etti.

İdris’e göre yaşananlar sadece Baas Partisi’nin liderliğinde bir değişim değil, rejim içinde iktidarı tekelleştiren ve kurumların bağımsızlığını zayıflatan askeri bir darbeydi. İdris, bu dönemin belgelenmesinin askeri, parti ve güvenlik arşivlerinin açılmasını, subayların tanıklıklarının toplanmasını, hareket emirleri ile tutuklama talimatlarının ve muhaliflerin akıbetinin doğrulanmasını gerektirdiğini vurguladı; böylece askeri bir darbenin beş on yıl süren bir bireysel yönetim sistemine nasıl dönüştüğünün anlaşılabileceğini kaydetti.

Bu yönetim 8 Aralık 2024’te El-Esed ailesi rejiminin düşmesiyle sona erse de, 1970 darbesinin devlet kurumları, ordu ve toplum üzerindeki etkileri, Suriye’nin ulusal kurumlarını yeniden inşa etme sürecindeki en büyük zorluklardan biri olarak kalmaya devam etmektedir.

Y.K / İ.K / F.H

Ayn El-Arab Cezaevi’nde Yangın: 7 mahkum Hayatını Kaybetti
Dera ve Kuneytra’da Gazeteciler İsrail Ateşi, Baskınları ve Takibiyle Doğrudan Hedefte
Berlin-Şam Arasında Direkt Uçuşlar 14 Yıl Sonra Yeniden Başladı
Halep Valiliği’nin İç Güvenlik Komutanlığı, Suçlu Abdurrahman Dahruc’u Tutukladı
Lazkiye’de İç Güvenlik, Savaş Suçlarına Karışan Devrik Rejim Unsurunu Yakaladı
  • Basın
  • Fotoğraf
  • Bilim ve Teknoloji
  • Video
  • Çeşitli
Etiketler:1966 Darbesi1970 DarbesiHafız El-Esed DarbesiKara EylülNureddin El-Atasi
Bu haberi paylaş
Facebook Whatsapp Whatsapp LinkedIn Telegram Bağlantıyı Kopyala

Editörün Seçimi

Kushner, Ukrayna’da Barış Çabalarında İlerlendiğini Ama Zorlukların Sürdüğünü Açıkladı

Kasım 17, 2026

Crystal Palace, Danimarkalı Teknik Direktör Thomas Frank ile 2029’a Kadar Anlaştı

Kasım 17, 2026

Fidan: Türkiye, Bağlantısallık Projelerinde Güvenilir Ortak Olmaya Devam Edecek

Kasım 17, 2026

Suriye’de Sıcaklıklar Düşüyor, Yer Yer Gök Gürültülü Sağanak Görülebilir

Kasım 17, 2026
Suriye Arap Haber Ajansı (SANA)

Suriye Arap Haber Ajansı – SANA
Suriye’nin resmî ulusal haber ajansı olup 24 Haziran 1965’te kurulmuştur.
Suriye Enformasyon Bakanlığı’na bağlıdır ve merkezi Şam’dadır.

  • Suriye ve Dünya
  • Cumhurbaşkanlığı
  • Politika
  • Suriye
  • Ekonomi
  • Dünya
  • Kültür
  • Spor
  • Turizm
  • Basın
  • Fotoğraf
  • Bilim ve Teknoloji
  • Video
  • Çeşitli
© Suriye Arap Haber Ajansı. Tüm hakları saklıdır.
Welcome Back!

Sign in to your account

Kullanıcı Adı veya E-posta
Parola

Şifrenizi mi unuttunuz?