Suriye genelinde savaşın bıraktığı yaklaşık 50 milyon metreküp moloz, geri dönüşüm birimleriyle yeniden imar sürecine katkı sağlayan ekonomik bir kaynağa dönüştürülüyor.
Şam (SANA) – Daraya ve Duma‘daki moloz geri dönüşüm birimleri, 50 milyon metreküpten fazla molozu kurtarma çalışmalarını engelleyen ek bir yük olmaktan çıkarıp, yeniden inşa süreçlerini hızlandıran ve yüzlerce kişiye istihdam sağlayan bir ekonomik kaynağa dönüştürmek amacıyla tüm Suriye‘ye yayılabilecek bir model oluşturuyor.
Resmi kaynaklar, proje yürütücüleri, uzmanlar ve teknisyenler, devrik rejim tarafından Suriyelilere karşı yürütülen 14 yılı aşkın savaşın ardından kalan bu molozların hangi mekanizmalarla, hangi aşamalardan geçirilerek ve nerelerde değerlendirileceğini veriler ve rakamlarla açıklıyor.
Molozların geri dönüşümü nasıl yapılıyor?
Halep’teki El-Neyrab Asfalt Plenti Müdürü Hani Cebrail, moloz ve enkaz geri dönüşüm yolculuğunun, agrega malzemelerin ocaklardan üretim merkezine taşınmasıyla başladığını, ardından sıcaklığının artırılması için ısıtıldığını ve daha sonra istenen miktarların belirlenmesi için elekler ile kantarlara sevk edildiğini belirtiyor.
Cebrail, SANA’ya yaptığı açıklamada, malzemelerin daha sonra asfalt plentinin üretilmesi amacıyla Humus Rafinerisi’nden gelen 60/70 kalibreli bitüm ile karıştırılmak üzere nakledildiğini ekliyor.
Duma ve Daraya’da moloz geri dönüşüm deneyimi
Suriye Sivil Savunması’na göre, 30 bin metreküplük bir enkazın geri dönüştürülmesini hedefleyen proje kapsamında, 85 bin metreküplük molozun 84 bin metreküplük kısmı tahliye edilerek Duma ve Daraya’da molozlar yeniden imar için bir kaynağa dönüştürüldü.
Suriye Sivil Savunması, King Selman İnsani Yardım ve İmdat Merkezi ile Daraya Kent Konseyi işbirliğiyle yürütülen proje çalışmaları kapsamında bugüne kadar, hizmet projelerinde değerlendirilmek üzere 12 bin metreküp moloz kırıldı ve ayrıştırıldı; ayrıca 35’ten fazla istihdam alanı yaratıldı.
Humus’ta 8 milyon metreküp moloz
Enkaz miktarının 8 milyon metreküpü aştığı Humus’ta, Eski Garajlar bölgesindeki molozların tahliyesi ve geri dönüştürülmesi çalışmaları geçtiğimiz mart ayından bu yana sürdürülüyor. Çalışmaların zarar gören diğer mahallelere de genişletilmesi planlanıyor.
Humus Valiliği ile Türk “Erkış” şirketini temsil eden İttihad El-İmran şirketinin işbirliğiyle yürütülen ve 3 yıl sürmesi öngörülen proje, molozların tuğla, kilit parke taşı ve inşaat malzemelerine dönüştürülmesini hedefliyor.
Deyrizor’daki “Fırat Şafağı” projesi
Deyrizor’da molozların kaldırılması ve geri dönüştürülmesi amacıyla eylül ayında başlatılan “Fırat Şafağı” projesinin çalışmaları El-Raşidiye Mahallesi’nden başlarken, ilerleyen aşamalarda Elbu Kemal ve El-Meyadin şehirlerini de kapsayacak.
“Fırat Şafağı” Projesi Kalite ve Geliştirme Müdürü Mahir Osman, geri dönüştürülen malzemelerin yol yapımında, asfalt plentinde, yapısal olmayan betonda, bordür taşında ve brikette kullanılabileceğini, ilerleyen dönemde ise inşaat amaçlı kullanımlar için geliştirilebileceğini belirtiyor.
18 ay sürmesi planlanan proje, kentteki yaklaşık 10 milyon metreküplük enkazın yaklaşık 8 milyon metreküpünü ortadan kaldırmayı, tahliye etmeyi ve geri dönüştürmeyi hedefliyor. Proje iki aşamada yürütülüyor: Birinci aşamada yıkılan binaların sökülmesi ve enkazın tahliyesi, ikinci aşamada ise bunların işlenerek yeniden inşada kullanılabilir hammaddelere dönüştürülmesi sağlanıyor.
Halep: 550 bin metreküp enkaz kaldırıldı
Halep ilinde, mülk sahiplerinin onaylarıyla terörden arındırma sonrasında kaldırılan enkaz miktarı, Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanlığının denetiminde yaklaşık 550 bin metreküpe ulaştı.
Halep Valisi Azzam El-Garib, SANA’ya daha önce yaptığı açıklamada, geri dönüştürülen molozların, ilgili makamlar ve yerel meclislerle koordinasyon halinde yolların ve refüjlerin döşenmesinde değerlendirildiğini belirtmişti.
Entegre bir ekonomik zincir ve 1300 istihdam fırsatı
Hama Üniversitesi İktisat Fakültesi Finans ve Bankacılık Öğretim Üyesi Abdurrahman Muhammed, moloz geri dönüşümünün organize edilmesinin; toplama, nakliye, ayrıştırma, işleme ve yapı malzemesi üretimini içeren entegre bir ekonomik zincir oluşturabileceğini, bunun da yeni istihdam ve yatırımlar sağlayarak yeniden inşa ile nakliye maliyetlerini düşürecek ve bazı hammaddelerin ithalatına duyulan ihtiyacı azaltacağını ifade ediyor.
Muhammed, demir donatı, beton, taş ve tuğla gibi yeniden kullanılabilir malzemelerin ayrıştırılması ve geri kazanılmasıyla molozların birer atıktan ekonomik kaynağa dönüştürülebileceğini belirtiyor.
Moloz geri dönüşümünün genişletilmesinin; yasal düzenlemeler, teknik standartlar, çevresel denetimler ile yatırım ve finansmanın teşvik edilmesini gerektirdiğini vurgulayan Muhammed, işleme birimlerinin yıkım sahalarına yakın olmasının projelerin ekonomik fizibilitesini artırdığına dikkat çekiyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Kriz Hazırlık Uzmanı Joelle Symi Park ise 1300’den fazla kişinin moloz geri dönüşüm faaliyetlerine katıldığını ve bunun ailelerinden yaklaşık 6 bin kişiye gelir sağladığını belirtti.
Park, enkaz kaldırma çalışmalarının, yolların, su ve kanalizasyon şebekelerinin rehabilitasyonuyla eş zamanlı olarak Halep, Deyrizor, Humus ve Şam Kırsalı’nda 570 bin ton enkazın kaldırılmasını hedefleyen “Revive” projesi kapsamında, zarar gören topluluklarda hayatın normale dönmesi için temel bir adım teşkil ettiğini ekledi.
50 milyon metreküp… Molozsuz Suriye
Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanı Raed El-Salih, Suriye’deki toplam enkaz ve moloz miktarının yaklaşık 50 milyon metreküp olarak tahmin edildiğini, bunun yaklaşık 3 milyon metreküpünün 2026 yılının ilk sekiz ayında kaldırıldığını belirterek, yapı malzemesi üretimi ve yolların onarımında değerlendirilmek üzere yılın kalan aylarında benzer bir miktarın kaldırılmasının hedeflendiğini kaydetti.
Bakan El-Salih’e göre bakanlık, 2028 yılı ortalarına kadar “molozsuz bir Suriye”ye ulaşmayı hedefliyor.
V.K / İ.K/M.A
