Hukuk ve güvenlik uzmanlarına göre Suriye’nin suçun önlenmesi ve ceza adaleti stratejisinin uygulanması, beş alanda eş zamanlı çalışma gerektiriyor.
Şam (SANA) – Hukuk ve güvenlik uzmanlarına göre, Suriye’nin 2026–2031 Ulusal Suçun Önlenmesi ve Ceza Adaleti Stratejisi’nin uygulanması ve organize suçlamücadele için 12 ay içinde ulusal koordinasyon mekanizmalarının oluşturulması, beş alanda eş zamanlı çalışmayı gerektiriyor. Bu alanlar mevzuat ve kurumlar, koordinasyon ve bilgi, soruşturmalar ve dijital deliller, önleme ve hakların korunması ile uygulama ve sonuçların ölçülmesini kapsıyor.
Uzmanlar, SANA’ya yaptıkları açıklamalarda, strateji ile koordinasyon mekanizmalarının uygulamaya dönüştürülmesi için kurumların sorumluluk ve yetkilerinin belirlenmesi, mevzuattaki boşlukların giderilmesi, veri tabanları ve bilgilerin birleştirilmesi, insan kaynağı ve teknik kapasitenin geliştirilmesi ve sonuçları ölçmeye yönelik açık göstergelerin benimsenmesi gerektiğini belirtti.
Suriye İçişleri Bakanı Enes Hattab, bu taahhütleri 26 Eylül’de Abu Dabi’de düzenlenen Birleşmiş Milletler 15. Suçun Önlenmesi ve Ceza Adaleti Kongresi’nde açıklamıştı.
Bakan Hattab, stratejinin hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesini, kolluk kurumlarının geliştirilmesini, mevzuatın gözden geçirilmesini, mağdur ve tanıkların korunmasını ve hukuki yardıma erişimin iyileştirilmesini içerdiğini belirtmişti.
Taahhütler arasında ayrıca organize suçla mücadele için 12 ay içinde ulusal koordinasyon mekanizmalarının oluşturulması, geçiş dönemi adaleti ve kayıp şahıslarla ilgili ulusal kurumlarla koordinasyonun güçlendirilmesi, dijital deliller, mali ve ceza soruşturmaları ile siber suçlarla mücadele alanlarında kapasitenin geliştirilmesi yer alıyor.
Birinci alan: Mevzuat ve kurumlar
Uluslararası ceza hukuku ve insan hakları alanında uzman avukat Mutasım El-Keylani, stratejinin uygulanması için her kurumun sorumluluk ve yetkilerini belirleyen, bilgi paylaşımı ve özel hayatın korunmasına ilişkin mekanizmaları düzenleyen, şikayet, denetim ve hesap verebilirlik kurallarını ortaya koyan açık bir plana ihtiyaç olduğunu söyledi.
Siyaset ve Hukuk Araştırmacısı Firas Hac Yahya, mevzuatın gözden geçirilmesini temel gereklilikler arasında saydı. Bunun ceza kanununu, ceza muhakemesi usullerini, bilişim suçları, insan ticareti, uyuşturucu, kara para aklama ve silahlara ilişkin mevzuatı, ayrıca uluslararası adli işbirliği ve suç gelirlerinin geri alınmasına ilişkin yasaları kapsadığını belirtti.
Hac Yahya’ya göre elektronik dolandırıcılığın, dijital varlıkların ve sınır aşan ağların gelişmesi, yürürlükteki hükümlerin değerlendirilmesini ve boşlukların giderilmesini gerektiriyor.
Hac Yahya ayrıca kurumların sorumluluklarının belirlenmesi, bütçe ve eğitim programlarının sağlanması, birleşik bir suç bilgileri sistemi kurulması ve sonuçları ölçmek için açık göstergeler oluşturulması gerektiğini ifade etti.
İkinci alan: Koordinasyon ve bilgi
Hac Yahya, ulusal koordinasyon mekanizmalarının yapısını, yetkilerini, yargı, savcılık ve kolluk birimleriyle ilişkisini belirleyen yayımlanmış bir yasal düzenlemeye ihtiyaç olduğunu vurguladı. Yetki çakışmasını önlemek için genel politikaların belirlenmesi, güvenlik koordinasyonu ve adli soruşturma görevlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi.
Güvenlik uzmanı İsmet El-Absi, koordinasyon mekanizmalarının bakanlıkları, yargı makamlarını, kolluk birimlerini, sivil toplumu ve akademisyenleri bir araya getirebileceğini belirtti. Bu alan, yasal kanallar üzerinden uluslararası işbirliğinin ve bilgi paylaşımının güçlendirilmesini, Interpol mekanizmalarından ve karşılıklı adli yardımdan yararlanılmasını da kapsıyor.
Bu yaklaşım, İçişleri Bakanlığının eylül ayında Kahire’de katıldığı bölgesel toplantıyla da örtüşüyor. Organize suçla mücadeleye yönelik bir Arap stratejisinin ele alındığı toplantıda önleme, suçların takibi, koruma ve ortaklıkların güçlendirilmesi başlıkları görüşülmüştü.
Üçüncü alan: Soruşturmalar ve dijital deliller
Hac Yahya, dijital delillerin ele geçirilmelerinden mahkemeye sunulmalarına kadar bütünlüğünü güvence altına alan kurallara ihtiyaç olduğunu belirtti. Delillerin kopyalanması, aktarılması ve bunlara erişilmesi işlemlerinin kayıt altına alınması; savunmanın da delilleri inceleyebilmesi ve elde edilme yöntemini tartışabilmesi gerektiğini söyledi.
Bunun ayrıca hangi durumlarda yargı izni gerektiğinin belirlenmesini gerektirdiğini ifade eden Hac Yahya, bilgi paylaşımının; bilgilerin kullanım amacını, erişim yetkisi bulunan kişileri, saklama süresini ve kötüye kullanımdan doğan sorumluluğu belirleyen protokollerle düzenlenmesi gerektiğini belirtti.
El-Absi, mali soruşturmalar ile dijital delil kapasitesinin geliştirilmesinin suç ağlarının finansman kaynaklarını ve kara para aklama yollarını izlemeye, ayrıca yargı önünde kullanılabilecek deliller sağlamaya yardımcı olacağını söyledi. Bu çalışmaların personelin ve teknik altyapının geliştirilmesiyle birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade etti.
Dördüncü alan: Önleme ve hakların korunması
Hac Yahya, suçla mücadelenin etkinliğinin sanıkların haklarının korunmasıyla bağlantılı olduğunu belirtti. Bu kapsamda yargısal denetim, masumiyet karinesi, avukatın hazır bulunması, işkence ve zorlamanın yasaklanması, savunma hakkının güvence altına alınması ve delillerin tartışılabilmesi gerektiğini söyledi.
Gereklilikler arasında mağdur ve tanıkların özel hayatının ve verilerinin gizliliğinin korunması, risk değerlendirmesi yapılması, fiziksel ve dijital koruma sağlanması ve gerektiğinde uzaktan tanıklık imkânı bulunuyor. Hukuki yardımın da işlemlerin ilk aşamalarından itibaren sağlanması gerekiyor.
El-Absi, stratejinin uygulanmasının, suç işlendikten sonra takibinin yapılmasından suçun önlenmesine geçişi gerektirdiğini vurguladı. Bunun için suçun nedenlerinin incelenmesi, sosyal ve ekonomik etkenlerinin ele alınması ve eğitim, gençler, aile ile sivil toplumun rollerinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Beşinci alan: Uygulama ve sonuçların ölçülmesi
Organize suçla mücadele için 12 ay içinde ulusal koordinasyon mekanizmalarının oluşturulması, stratejinin doğrudan uygulama adımlarından birini oluşturuyor. Hukuk danışmanı Ali Reşid El-Hasan’a göre bu adım; görev ve yetkilerin belirlenmesini, bilgi paylaşımı kurallarının oluşturulmasını, kapasite ile teknik sistemlerin geliştirilmesini ve performansın ölçülebilir göstergelere bağlanmasını gerektiriyor.
El-Hasan, stratejinin öneminin 2031’e kadar uzanmasında değil; vatandaşların güvenliğinde, adalete erişim hızında, haklarının ve mülklerinin korunmasında somut bir etki yaratabilmesinde ve devlet kurumlarına duydukları güveni güçlendirmesinde yattığını belirtti.
El-Hasan, stratejinin sonuçlarının; suçu işlenmeden önce önleme kapasitesinin artması, ihbar ve şikayetlere daha hızlı yanıt verilmesi, soruşturmaların daha verimli yürütülmesi, mağdur ve tanıkların daha iyi korunması ve haklarla özgürlükleri güvence altına alan yasal bir çerçevede suç ağlarının daha etkin biçimde takip edilmesiyle somutlaşması gerektiğini söyledi.
Kendi yönünden, avukat El-Keylani sonuçların yalnızca gözaltına alınanların veya verilen hükümlerin sayısıyla ölçülemeyeceğini vurguladı. Suçun ve yeniden suç işlemenin azalması, davaların karara bağlanma hızı, delillerin bütünlüğü, tanık ve mağdurların korunması, hukuki yardımın kapsamı, koordinasyondaki iyileşme ve vatandaşların güveni de ölçütler arasında yer alıyor.
Hac Yahya ise, bu sonuçlar için performansı önceden belirlenmiş hedef ve göstergelerle karşılaştıran düzenli ve şeffaf raporlara ihtiyaç olduğunu belirtti. Böylece stratejinin genel bir çerçeveden, suçu önleme, suçların takibi ve hakların korunmasına yönelik bütünleşik bir ulusal sisteme dönüşebileceğini ifade etti.
N.W.A / R.Y//AA
