Suriye’de devrik rejimin dönemindeki suçlara ilişkin yargılamalarda, aralarında Beşar El-Esed’in de bulunduğu 10 isim hakkında idam ve müebbet hapis cezaları verildi.
Şam (SANA) – Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi, ağustos ayı boyunca, aralarında Beşar El-Esed, askeri ve güvenlik liderleri ile siyasi ve dini görevlerde bulunmuş kişilerin yer aldığı devrik rejimin en önemli 10 figürü hakkında mahkumiyet kararları verildiğini açıkladı.
İdam ile müebbet hapis cezaları arasında değişen kararların bir kısmı, Atıf Necip, Vesim El-Esed ve Ahmed Hassun gibi duruşmalarda hazır bulunan sanıklar hakkında gıyabi olarak verilirken; Beşar El-Esed, Mahir El-Esed ve kaçak diğer altı yetkili hakkında ise gıyabi tutuklama ve hapis kararları çıkarıldı.
Rapor; mahkumiyet kararlarının hedef aldığı önde gelen isimleri, mahkum edildikleri suçları ve dava dosyalarında yer alan rolleri ele alıyor.
Beşar El-Esed: Mahkeme gerekçesine göre “en üst düzey karar alıcı”
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi, 11 Ağustos Ağustos’ta insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları kapsamında; kasten adam öldürme, birden fazla kişiyi kasten öldürme, 15 yaş altı çocukları kasten öldürme, işkence ve vahşet fiilleriyle birlikte işlenen kasten öldürme, cinayete azmettirme, işkence, ölümle sonuçlanan işkence ve hürriyetten yoksun bırakma suçlarından suçlu bulduğu Beşar El-Esed hakkında gıyabında idam cezası verdi.
Mahkeme, dava konusu dönemde Beşar El-Esed’in cumhurbaşkanlığı makamında bulunduğunu belirterek, mahkemenin gerekçeli kararına göre suçlardaki rolünün sadece denetim eksikliğinden ibaret olmadığını vurguladı. Kararda, El-Esed’i politikaları çizen, devlet aygıtını bu amaçlar doğrultusunda kullanan ve suçun faillerini hesap vermekten koruyan “en üst düzey karar alıcı” olarak nitelendiren mahkeme, bu durumu kendisine atfedilen eylemlerden sorumlu tutmak için yeterli saydı.
Mahkeme kararında belirtildiği üzere, gıyabında verilen bu karar yakalandığı veya teslim olduğu takdirde iptal edilebilir nitelikte olup, tutuklama kararının ve uluslararası takibatın usule uygun olarak sürdürülmesine karar verildi.
Mahir El-Esed: Dördüncü tümen komutanlığı dava dosyasının merkezinde
Yine 11 Ağustos’ta, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları kapsamında; kasten adam öldürme, birden fazla kişiyi kasten öldürme, işkence ve vahşet fiilleriyle birlikte kasten öldürme, cinayete azmettirme, ölümle sonuçlanan işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve defalarca insan kaçırma suçlarından suçlu bulunan kaçak sanık Mahir El-Esed hakkında da gıyabi idam kararı çıktı.
Mahkeme, tarihsel arka planı aktardığı bölümde, Mahir El-Esed’in halk hareketini bastırmak amacıyla rejimin güvenlik güçleriyle birlikte güvendiği 4. Tümen’e komuta ettiğini belirtti. Mahkeme ayrıca, hakkındaki tutuklama müzekkeresinin geçerli kalmasına, usule uygun olarak uluslararası düzeyde aranmasına, taşınır ve taşınmaz mal varlıklarına konulan ihtiyati tedbirin kesin hacze dönüştürülmesine hükmetti.
Atıf Necip: Dera’dan mahkeme salonuna
Dera Siyasi Güvenlik Şubesi eski Başkanı Atıf Necip’in yargılanmasına 26 Nisan’da başlanırken mahkeme, 11 Ağustos’ta Necip hakkında huzurda idam cezası verdi.
Kararın gerekçelerinde, Dera’da çocukların tutuklanması ve işkence görmesi olayları, Necip’in bu çocukların bir kısmının sorgusuna katılması, il güvenlik komitesindeki üyeliği, halk hareketini bastırmadaki rolü ve El-Ömeri Camii olayları ile mahkemenin kararda “benzinlik” olarak nitelendirdiği siyasi güvenlik katliamıyla bağlantılı olaylar yer aldı.
Mahkeme; insanlığa karşı suçlar kapsamında kasten adam öldürme, birden fazla kişiyi kasten öldürme, 15 yaş altı çocukları kasten öldürme, işkence ve vahşetle birlikte kasten öldürme, cinayete azmettirme, ölümle sonuçlanan işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve insan kaçırma suçlarının yanı sıra savaş ve mezhepsel çatışmayı hedefleyen saldırı, kamu malı hırsızlığı, kara para aklama ve görevi kötüye kullanma suçlarından suçlu bulduğu Necip hakkında cezaları içtima ederek en ağır ceza olan idam cezasını uyguladı.
Fahd El-Feric: Genelkurmay Başkanlığından idam sehpasına
11 Ağustos kararı, devrik rejimin ordusunda Genelkurmay Başkanlığı ve ardından Savunma Bakanlığı yapan Fahd Casim El-Feric’i de kapsadı ve hakkında gıyabi karar verildi.
Mahkeme, Mahir El-Esed ve kaçak diğer sanıklarla birlikte El-Feric’i de insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları kapsamında kasten adam öldürme, işkence ve vahşetle birlikte öldürme, azmettirme, ölümle sonuçlanan işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve defalarca insan kaçırma suçlarından suçlu bularak idama mahkum etti.
Lüey El-Ali: Hesap veren güvenlik sorumlusu
Lüey Ali El-Ali hakkında da 11 Ağustos’ta gıyaben idam kararı verildi. Mahkeme, kaçak sanıklar grubuna atfedilen kasten öldürme, işkence ve vahşetle birlikte öldürme, azmettirme, ölümle sonuçlanan işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve insan kaçırma gibi insanlığa karşı ve savaş suçlarından kendisini suçlu buldu.
Mahkeme ayrıca kendisini, Kusay Meyhub, Vefik Nasır ve Talal El-Aysami ile birlikte 15 yaş altı çocukları kasten öldürmek ile mezhepsel fitne ve çatışmayı kışkırtmayı hedefleyen saldırı suçlarından da mahkum ederek bu iki suçtan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi; ardından cezaları birleştirerek en ağır ceza olan idam hükmünü infaz etti.
Kusay Meyhub: Gıyabi idam cezası
Kusay İbrahim Meyhub, Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 11 Ağustos’taki kararında yer alan kaçak sanıklar arasındaydı ve hakkında gıyaben idam cezası kesildi.
Mahkeme kendisini insanlığa karşı ve savaş suçları bağlamında kasten adam öldürme, vahşetle birlikte öldürme, azmettirme, işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve insan kaçırma suçlarının yanı sıra 15 yaş altı çocukları öldürmek ve mezhepsel çatışmayı kışkırtma suçlarından suçlu buldu.
Vefik Nasır: Gıyaben mahkum edilen güvenlik komutanı
Beşar El-Esed, Atıf Necip, Mahir El-Esed ve diğer kaçak sanıkları kapsayan aynı dava çerçevesinde, Vefik Salih Nasır hakkında da 11 Ağustos’ta gıyabi idam kararı çıktı.
Mahkeme Nasır’ı, insanlığa karşı ve savaş suçu sayılan kasten öldürme, işkenceyle birlikte öldürme, azmettirme, ölümle sonuçlanan işkence, hürriyetten yoksun bırakma ve insan kaçırma suçlarının yanı sıra 15 yaş altı çocukların ölümü ve mezhepsel çatışmayı kışkırtma saldırılarından suçlu buldu.
Talal El-Aysami: Aynı dava kapsamında gıyabi karar
Talal Faris El-Aysami, 11 Ağustos’ta Mahir El-Esed, Fahd El-Feric, Lüey El-Ali, Kusay Meyhub ve Vefik Nasır ile birlikte gıyabi idam cezası alan altı isimden sonuncusudur.
Mahkeme El-Aysami’yi; insanlığa karşı ve savaş suçu teşkil eden kasten adam öldürme, işkence ve vahşetle birlikte öldürme, azmettirme, işkenceyle ölüm, hürriyetten yoksun bırakma ve insan kaçırma suçlarının yanı sıra 15 yaş altı çocukları öldürmek ve mezhepsel çatışmayı kışkırtma suçlarından mahkum etti.
Vesim El-Esed: Altı duruşma süren yargılamanın ardından idam cezası
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi, 18 Ağustos’ta, Suriye halkına karşı insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları işlediği sabit görülen Vesim El-Esed’in idamına ve taşınır ile taşınmaz mal varlıklarına el konulmasına hükmetti. Karar, hükmün açıklanmasına ayrılan altıncı duruşmada açıklandı.
Mahkeme, mahkemeye sunulan delillerin; sanığa bağlı silahlı bir grubun Ceramana’daki bir dükkana saldırarak içindekileri yağmaladığını ve devrik rejimin muhalifi olması nedeniyle dükkan sahibini kaçırdığını, ayrıca çeşitli bölgelerde Suriyeli vatandaşların kaçırılması ve öldürülmesi olaylarına karıştığını kanıtladığını belirtti.
24 Haziran’da başlayan yargılama sürecinde Vesim El-Esed; 4. Tümen’e bağlı bir tuğgeneralin komutanı Gıyas Della’nın talimatıyla düzensiz silahlı gruplar kurup yönetmek, Halep’in doğusu ve Doğu Guta (özellikle Mleyha) bölgelerindeki sivil yerleşimleri hedef alan askeri operasyonlara katılmak, uyuşturucu ticareti ve kasten adam öldürme suçlamalarıyla karşı karşıya kalmıştı.
Ahmed Hassun: Yargılamanın sonunda müebbet hapis
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi, 24 Ağusto’ta, devrik rejimin müftüsü Ahmed Hassun’u, Suriye halkına karşı insanlığa karşı suçlar ve mezhepsel savaş suçları işlediği gerekçesiyle ömür boyu müebbet hapis cezasına çarptırdı ve mal varlıklarına el koydu.
Mahkeme Hassun’u; savaş ve mezhepsel çatışmayı kışkırtmayı hedefleyen saldırı suçundan müebbet hapis cezasına mahkum ederken, kasten öldürmeye azmettirme, kasten öldürmeye asli iştirak etme, görevi kötüye kullanma, mezhepsel ve ırki nifakı körükleme suçlarından da suçlu buldu. Mahkeme ardından hürriyeti bağlayıcı cezaları içtima ederek en ağır ceza olan ömür boyu müebbet hapis cezasının infazına karar verdi.
25 Haziran’da başlayan yargılamada Hassun’a yöneltilen suçlamalar arasında; cumhuriyet müftülüğü makamını kötüye kullanmak, güvenlik ve askeri yetkililer ile milis liderleriyle ilişkiler kurmak, devrik rejim ordusu unsurlarını muhaliflere karşı rejimi desteklemeye teşvik etmek, sivil ve mültecileri hedef alan kışkırtıcı açıklamalarda bulunmak ve Suriye’deki savaşa katılan güç ve şahsiyetleri desteklemek yer aldı.
On karar ve süreklilik arz eden yargı süreci
Şam 4. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen kararlar, devrik rejimin dönemine ait farklı dosyaları ele alan yargı sürecini gözler önüne sererken; her bir sanığa atfedilen rollerin, sorumlulukların ve vakaların farklılık gösterdiğine işaret ediyor. 11 Ağustos tarihli karar, davaya dahil edilmeyen diğer sorumlu, iştirakçi ve ortakların takibinin sürdürülmesini ve deliller elde edildikçe haklarında bağımsız dosyaların açılmasını öngörüyor.
Mahkeme ayrıca mağdurların, maktul mağdur yakınlarının ve kayıp ailelerinin haklarını saklı tutarken, geçiş adaletinin bir parçası olarak zararların tazmini kapsamında mahkum edilenleri müşteki taraflara tazminat ödemeye mahkum etti.
11 Ağustos tarihli karar, 2011’de Suriye devriminin başlangıcında Dera ilinde devrik rejim ordusunda güvenlik ve askeri sorumluluklar üstlenen, adı ildeki sivil ihlalleriyle anılan Muhammed Aymen Ayuş’u da kapsamış ancak mahkeme, sanığın öldüğünün kanıtlanması üzerine hakkındaki kamu davasını düşürmüştü.
Böylece şimdiye kadar verilen kararlar, hesap vermesi muhtemel yetkililerin nihai listesini çizmemekte; aksine yargı kararlarında da belirtildiği üzere, hukuki deliller ortaya çıktıkça sorumluları ve ortakları takip etmeye yönelik daha geniş bir sürecin parçasını oluşturmaktadır.
V.K / İ.K
