Dünya genelinde 117 milyondan fazla kişi savaşlar ve krizler nedeniyle yerinden edilmiş durumda. Dünya Mülteciler Günü’nde yayımlanan veriler, küresel insani krizin sürdüğünü ortaya koyarken, Suriye’ye dönüş yapan mülteci ve yerinden edilmiş kişilerin sayısındaki artış dikkat çekiyor.
Şam (SANA) – Her yıl 20 Haziran’da kutlanan Dünya Mülteciler Günü, savaşlar, çatışmalar ve zulüm nedeniyle ülkelerini terk etmek zorunda kalan milyonlarca insanın durumuna dikkat çekmek ve onların korunma, insan onuruna yakışır bir yaşam sürme ve uygun koşullar oluştuğunda güvenli şekilde evlerine dönme haklarını vurgulamak amacıyla anılıyor.
Birleşmiş Milletler, bu günü dünyanın dört bir yanındaki mültecilerin gücünü ve dayanıklılığını onurlandırmak için belirledi. Bu yılki etkinlikler, “Herkes Güvende Olana Kadar” temasıyla düzenlenirken, yerinden edilmiş kişiler ve mültecilerin korunmasının güvenlik, istikrar ve kalkınmayla bağlantılı ortak bir sorumluluk olduğu mesajı veriliyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Dünya Mülteciler Günü dolayısıyla yayımladığı mesajda, milyonlarca kadın, erkek ve çocuğun devam eden çatışmalar ve krizler nedeniyle hâlâ ülkelerinden uzakta güvenlik aramak zorunda kaldığı belirtilirken, uluslararası dayanışmanın güçlendirilmesi, sığınma hakkının korunması ve kalıcı çözümler üretilmesi çağrısında bulunuldu.
Dünya genelinde 117 milyondan fazla kişi zorla yerinden edildi
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) son verilerine göre, savaşlar, şiddet olayları ve çeşitli hak ihlalleri nedeniyle 2025 yılı ortası itibarıyla dünya genelinde zorla yerinden edilen kişi sayısı yaklaşık 117,3 milyona ulaştı. Bu rakamın 42,5 milyonunu mülteciler, 67,8 milyonunu ise kendi ülkeleri içinde yerinden edilmiş kişiler oluşturuyor. Çocuklar ise toplam yerinden edilmiş nüfusun yaklaşık yüzde 38’ini teşkil ediyor.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde insani krizler sürmesine rağmen, UNHCR verileri son on yılı aşkın süredir ilk kez zorla yerinden edilen kişi sayısında kayda değer bir düşüş yaşandığını ortaya koydu. Buna göre, toplam sayı 2024 yılı sonuna kıyasla yaklaşık 5,9 milyon kişi azaldı. Komiserlik, bu düşüşü bazı ülkelerde koşulların nispeten iyileşmesiyle birlikte ülkelerine dönüşlerin artmasına bağlıyor.
Suriye, en büyük mülteci dosyalarından biri olmayı sürdürüyor
Suriye, devrik rejimin dayattığı savaş nedeniyle milyonlarca kişinin ülke içinde ve dışında yerinden edilmesine yol açarak, küresel ölçekte en önemli mülteci ve yerinden edilme dosyalarından biri olmayı sürdürüyor.
Öte yandan UNHCR verileri, son bir yıl içinde Suriye’ye dönüşlerde dikkat çekici bir artış yaşandığını gösteriyor. Ocak-Haziran 2025 döneminde yaklaşık 1 milyon ülke içi yerinden edilmiş kişi yaşadığı bölgelere dönerken, aynı dönemde 526 binden fazla Suriyeli mülteci de yurt dışından ülkesine geri döndü. Bu sayı, aynı yılın eylül ayı ortalarına gelindiğinde yaklaşık 1 milyona ulaştı.
Komiserlik verilerine göre Suriye, 2025’in ilk yarısında mülteciler ve ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşlerinde en yüksek oranların görüldüğü yedi ülkeden biri oldu. Bu dönemde yaklaşık 1,5 milyon kişi ülkesine veya yaşadığı bölgeye geri döndü. Bu durum, Suriyelilerin ülkelerine bağlılığını ve normal yaşamlarına dönme isteğini ortaya koyuyor.
Mülteciler: koruma, uyum ve geri dönüş arasında
Mültecilerin Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi, uluslararası mülteci hukukunun temel referans metni olarak kabul ediliyor. Sözleşme, zulümden kaçan kişilerin korunma hakkını güvence altına alırken, tehlike altında olabilecekleri yerlere zorla geri gönderilmelerini yasaklıyor. Ayrıca eğitim, çalışma, sağlık hizmetleri, hukuki destek ve seyahat özgürlüğü gibi temel hakları da garanti altına alıyor.
Sözleşme, mülteciler ile göçmenler arasında ayrım yapıyor. Mülteciler, hayatlarını veya özgürlüklerini korumak amacıyla ülkelerini terk etmek zorunda kalırken, göçmenler genellikle ekonomik veya sosyal nedenlerle başka ülkelere taşınıyor. Bu nedenle mülteciler, uluslararası hukuk kapsamında özel korumaya ihtiyaç duyuyor.
Yeni zorluklar: iklim değişikliği yerinden edilme krizini derinleştiriyor
Günümüzde yerinden edilmenin tek nedeni savaşlar değil. UNHCR, “Kaçış Yok 2: İleriye Giden Yol” başlıklı raporunda, iklim değişikliği ve aşırı hava olaylarının milyonlarca insanı tekrar tekrar yerinden eden yeni bir faktör hâline geldiği uyarısında bulundu.
Rapora göre, her dört yerinden edilmiş kişiden üçü, yüksek veya çok yüksek iklim riskleriyle karşı karşıya olan ülkelerde yaşıyor.
Ayrıca son on yılda iklim kaynaklı afetler nedeniyle dünya genelinde yaklaşık 250 milyon iç göç vakası kaydedildi. Bu da günde ortalama 70 bin kişinin yer değiştirmesi anlamına geliyor. UNHCR’nin 2025 İklim ve Yerinden Edilme Raporu’na göre bu durum, ev sahibi toplumlar üzerindeki baskıyı artırırken, kırılgan grupların insani ihtiyaçlarını da büyütüyor.
Ortak uluslararası sorumluluk
Düşük ve orta gelirli ülkeler dünya genelindeki mültecilerin yaklaşık yüzde 68’ine ev sahipliği yaparken, Birleşmiş Milletler mülteci krizinin çözümünün yalnızca insani yardım sağlamakla sınırlı olmadığını vurguluyor.
BM’ye göre kalıcı çözüm; çatışmaların temel nedenlerinin ortadan kaldırılması, istikrarın güçlendirilmesi ve yeniden imar ile kalkınma çalışmalarının desteklenmesiyle mümkün olabilir. Böylece mülteciler ve yerinden edilmiş kişiler, ülkelerine gönüllü, güvenli ve onurlu bir şekilde geri dönebilir.
Dünya Mülteciler Günü, milyonlarca insanı evlerini terk etmeye zorlayan koşullara karşı uluslararası toplumun taahhüdünü yenilemesi ve geri dönüşü mümkün kılacak sürdürülebilir şartların oluşturulması için önemli bir fırsat olarak görülüyor. Çünkü güvenli ve gönüllü geri dönüş, milyonlarca insanı etkileyen yerinden edilme krizine yönelik en insani ve istikrarlı çözüm olarak değerlendiriliyor.
R.H/Y.H
