Devrik Esed rejiminin devrilmesinin ardından Suriye’de medya alanı köklü bir dönüşüm geçirerek basın özgürlüğü göstergelerinde belirgin bir artış ve bağımsız platformlarda hızlı bir genişleme yaşadı. Bu süreç, uzun yıllar süren baskı döneminin ardından ifade özgürlüğünün kademeli olarak güçlendiği yeni bir medya ortamına işaret ediyor.
Şam (SANA) – Suriye’de devrik rejimin devrilmesinin ardından medya sahnesinde derin bir dönüşüm yaşandı. Bu dönüşüm, uzun yıllar boyunca baskı politikaları ve ifade özgürlüğünü kısıtlayan uygulamaların ardından, basın özgürlüğüne ilişkin uluslararası göstergelere de açık şekilde yansıdı ve ikinci yıl üst üste artış kaydedildi.
Bugün “Sınır Tanımayan Gazeteciler” tarafından yayımlanan Basın Özgürlüğü Endeksi, Suriye’nin 36 sıra yükselerek 141. sıraya çıktığını ve geçen yıl 177. sırada yer aldığını gösterdi. Ülkenin, 180 ülke arasında bir yıl içinde kaydedilen en büyük sıçramayı gerçekleştirdiği belirtildi.
Yeni medya ortamı
Örgüt, raporunda Aralık 2024’te Esed diktatörlük rejiminin devrilmesinin, devrik diktatör ve ailesinin basın üzerinde uyguladığı yarım asırlık baskı dönemini sona erdirdiğini belirtti. Ayrıca Suriye’nin bu yıl, küresel düzeyde basın özgürlüğünü ölçen beş göstergenin (ekonomik, hukuki, güvenlik, siyasi ve sosyal) tamamında ilerleme kaydettiğini açıkladı.
Bu ilerleme yalnızca rakamlarla sınırlı olmayıp, Suriye’nin Suriye Devrimi’nin ardından yaşadığı gerçek bir toparlanmayı yansıtıyor. Ayrıca, yeni Suriye’de medya çalışma ortamında köklü bir değişime işaret ediyor; uzun yıllar süren kapalı ve baskıcı dönemin ardından ifade özgürlüğü alanının kademeli olarak genişlemeye başladığı belirtiliyor.
İyileşme artık yalnızca uluslararası raporlardaki bir rakam olmaktan çıkmış, bağımsız platformların artması, yayın imkanlarının genişlemesi ve bilgiye erişim kapasitesinin güçlenmesiyle somut bir gerçekliğe dönüşmüştür. Bu durum, kısıtlı bir medya ortamından daha geniş, daha profesyonel ve daha sorumlu bir iletişim alanına geçişi açık biçimde yansıtmaktadır.
Sesleri susturmaktan ifadeye ve açıklığa
Onlarca yıl boyunca Suriye’deki medya, devrik rejim tarafından uygulanan sıkı güvenlik denetimi ve sansür altında faaliyet göstermiş, bağımsız medyanın hiçbir varlığına izin verilmemiştir. Bilgi kaynakları yalnızca resmi gazeteler ve devlet televizyonu ile sınırlı kalmıştır.
Hatta özel platformlar dahi dar bir hareket alanı içinde faaliyet göstermiş, rejimin politikalarına hizmet eden ve uygulamalarını perdeleyen resmi anlatıya bağlı kalmak zorunda bırakılmıştır. Öte yandan, yeni bir medya lisansı almak, yalnızca tam sadakatini kanıtlayanlara tanınan, karmaşık güvenlik prosedürleri nedeniyle neredeyse imkansız hale gelmiştir.
Ancak bu gerçeklik, rejimin devrilmesinin ardından köklü bir şekilde değişmiştir. Suriye Haber Kanalı, Suriye Arap Haber Ajansı (SANA), Suriye Devrimi gazetesi ve Şam Radyosu yeniden yayın hayatına başlamış; devrik rejimin yaptığı gibi iktidarın bir propaganda aracı olmak yerine vatandaşın sesi olmayı hedeflemiştir. Ayrıca ülke, geniş kapsamlı bir medya patlamasına tanık olmuş; 2024 öncesinde yaklaşık 50 olan platform sayısı, yalnızca bir yıl içinde 500’ün üzerine çıkmıştır.
Dijital medya kuruluşları, özel radyolar, yeni gazeteler ve araştırmacı yayın platformları ortaya çıkmış; bu da acil haberlerden soruşturma dosyalarına, belgesellerden podcast içeriklerine kadar geniş bir yelpazede içerik üretilmesine imkan tanımış, bununla birlikte yurttaş gazeteciliğinin de yükselişine zemin hazırlamıştır.
Yeni medya eğilimleri
Sektörün düzenlenmesi ve geliştirilmesi kapsamında, Enformasyon Bakanlığı 2025 yılından itibaren lisanslama süreçlerini kolaylaştırmış, yüzlerce yeni lisans vermiş, dijital platformlar için açık ve net kriterler belirlemiş ve yabancı medyanın serbestçe faaliyet göstermesine imkan tanımıştır.
Ayrıca yenilenmeyen lisansları iptal etmiş, Medya Sektörü Etik Kuralları üzerine atölye çalışmaları düzenlemiş ve bununla eş zamanlı olarak özgürlük ile sorumluluk arasında denge kuran modern bir medya yasası hazırlama çalışmalarını sürdürmüştür.
Korkudan güvenliğe
Devrik rejimin gerçekleştirdiği baskı ve ihlaller döneminin geride bırakılmasının ardından, gazeteci yeni Suriye’nin inşasında bir ortak haline gelmiş; güvenilir bilgiye erişim güvence altına alınmış ve kamu kurumları yerel ile yabancı basınla ilişkilerinde şeffaflık ilkesini benimsemiştir.
Bu büyük değişim, doğrudan gazetecilerin performansına da yansımış; gazeteciler artık haberlerini herhangi bir siyasi veya güvenlik baskısı ya da yayınlarına yönelik müdahaleler olmaksızın özgürce yapabilmektedir.
Sınır Tanımayan Gazeteciler’in raporuna göre, Suriye’de bu yılın başından itibaren bir gazeteci ya da medya çalışanının öldürülmesi vakası kaydedilmemiştir. Öte yandan, Suriye İnsan Hakları Ağı verilerine göre, Mart 2011 ile Aralık 2024 arasında devrik rejim güçleri tarafından 559 medya çalışanı öldürülmüştür. Bu kişilerin 47’si işkence altında hayatını kaybederken, 24’ü ise rejimin müttefikleri tarafından öldürülmüştür.
2013 yılı, toplam can kayıplarının %25’i ile en kanlı yıl olmuş; onu %18 ile 2012 ve %16 ile 2014 izlemiştir.
Gözaltı ve kaçırılma dosyasında ise ağ, gazeteciler ve medya çalışanlarına yönelik 1.047 gözaltı veya kaçırma vakası belgelemiş; bunlardan 394 kişinin ise halen zorla kaybedilmiş olarak kayıp durumda olduğu bildirilmiştir.
Özgürlük alanının genişlemesi
Kurtuluştan sonra, medya kuruluşları yıllardır tabu kabul edilen yolsuzluk dosyaları, kamu kurumlarının performansı ile sosyal ve ekonomik meseleler gibi konuları ele almaya başlamış; bu durum, Suriye’nin kısıtlamalar döneminden daha geniş bir açıklık ve çoğulculuk alanına geçişini yansıtan bir tablo ortaya koymuştur.
Suriye medyası, devlet politikasıyla zorunlu olarak örtüşmeyen görüşler de dahil olmak üzere farklı fikirleri aktarma kapasitesine ulaşmış; yayın kapsamı ise Suriye toplumunun çeşitli kesim ve gruplarını ilgilendiren konuları da içine alacak şekilde genişlemiştir.
Basın özgürlüğünü pekiştirmeye yönelik istikrarlı adımlar
İfade özgürlüğünün önemi temel alınarak atılan son düzenleyici adımlar, özellikle 2026 Suriye Medya Sektörü Etik Kuralları’nın yürürlüğe konulması, medya alanındaki dönüşümün tesadüfi olmadığını; aksine yeni kazanımları korumayı, sorumlu, profesyonel ve şeffaf bir medya pratiğini güvence altına almayı hedefleyen kurumsal bir sürecin parçası olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, daha açık ve dengeli bir Suriye’nin inşasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Enformasyon Bakanlığı tarafından 15 Şubat’ta yayımlanan söz konusu Medya Sektörü Etik Kuralları, kurtuluş sonrası medya ortamının özgün koşullarını dikkate almakta; devrik rejim döneminde hakim olan otoriter medya düzeninden, insan onuruna ve özgürlüklerinin korunmasına saygı temelinde şekillenen yeni bir medya sistemine geçişi güvence altına almaktadır.
Söz konusu Medya Sektörü Etik Kuralları, medya çalışmalarını düzenleyen bir dizi ilke ve kuralı içermekte olup, gazetecilerin doğruluk, şeffaflık ve nesnellik ilkelerine bağlı kalarak görev yapmalarını güvence altına almaktadır.
Özgürlük göstergelerinde sıçrama
Suriye, 22 Mart tarihinde de dünya genelinde siyasi ve sivil özgürlükleri izleyen uluslararası kuruluş Freedom House’un endeksinde en yüksek artışını kaydetmiş; puanı (+5) oranında yükselmiştir.
Bu artışın, Enformasyon Bakanı Hamza El-Mustafa’nın da vurguladığı üzere, başlıca bir dizi göstergeyle bağlantılı olduğu belirtilmektedir. Bunlar arasında genel olarak ifade ve basın özgürlüğü, gazetecilerin tutuklanmaması, bağımsız ve özel medya kuruluşlarının varlığı ile kişisel özgürlükler yer almaktadır.
Dünyanın birçok ülkesinde siyasi ve sivil özgürlüklerde gerileme yaşanırken, Suriye istikrarlı adımlarla ilerleyerek yönlendirilmiş otoriter medya algısından uzaklaşmakta; kademeli açılım ve ifade alanının genişletilmesine dayalı yeni bir yaklaşım ortaya koymaktadır.
