Suriye, kurtuluştan bu yana dış ilişkilerini ulusal egemenlik, denge ve karşılıklı çıkarlar temelinde yeniden şekillendiriyor. Rusya ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi ise bu yeni dış politika yaklaşımının en belirgin örneklerinden birini oluşturuyor.
Şam (SANA) – Suriye, kurtuluştan bu yana dış ilişkilerini ulusal egemenlik ve çıkarlar dengesi temelinde kurarak, herhangi bir tarafla ilişkilerini koparmadan veya herhangi bir tarafa bağımlı olmadan bölgesel ve uluslararası alandaki konumunu yeniden şekillendirmeye çalışıyor.
Rusya ile ilişkiler, bu politikanın en açık örneklerinden birini oluşturuyor. Suriye devleti, bu ilişkiyi toprakları üzerindeki egemenlik kararını güçlendirecek ve iki ülke arasındaki işbirliğinin niteliğini ortak çıkarlar temelinde yeniden belirleyecek şekilde düzenlemeye yöneldi.
Rusya ile ilişkiler, bu politikanın en belirgin örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Suriye devleti, toprakları üzerindeki egemenlik kararını güçlendirecek ve iki ülke arasındaki işbirliğinin niteliğini ortak çıkarlar doğrultusunda yeniden belirleyecek şekilde bu ilişkileri yeniden düzenleme yoluna gitti.
Bu kapsamda, yaklaşık 18 aylık yoğun müzakere ve görüşmelerin ardından Şam ile Moskova, 9 Ağustos’ta Suriye kıyısındaki Rus varlığını yeniden düzenleyen bir mutabakat zaptına ulaştı.
Mutabakat zaptı, Suriye’nin başta Hmeymim Havalimanı ve Tartus Limanı’ndaki 4. ticari rıhtım olmak üzere sivil nitelikteki tesislerin yönetimini yeniden üstlenmesini öngörüyor. Askeri nitelikteki tesisler ise yeniden düzenlenerek, askeri üslerden Şam ile Moskova’nın karşılıklı çıkarlarını koruyan yeni düzenlemeler çerçevesinde ortak eğitim ve hazırlık merkezlerine dönüştürülecek.
Mutabakat zaptı ayrıca dönüşüm sürecinin tamamlanması için üç ayı aşmayacak bir süre belirliyor. Bu sürenin ardından yeni düzenlemeler yürürlüğe girecek.
Bu düzenlemeler, kapsadıkları tesislerin stratejik konumu göz önüne alındığında özel önem taşıyor. Hmeymim Havalimanı, 2015’te Rusya’nın devrik rejim yanında gerçekleştirdiği askeri müdahaleden bu yana Suriye’deki Rus hava operasyonlarının başlıca merkezi olurken, Tartus Limanı Moskova’ya Akdeniz’de önemli bir deniz erişimi sağladı.
Mutabakatın önemi, stratejik tesislerin statüsünün yeniden düzenlenmesiyle sınırlı kalmıyor; siyasi açıdan da önemli anlamlar taşıyor. Şam ile Moskova arasındaki ilişkiler, önceki dönemin koşullarıyla bağlantılı düzenlemelerden, Suriye’nin egemenliğini pekiştirmeyi ve karşılıklı çıkarlara dayalı işbirliği kurmayı amaçladığı yeni bir formüle geçiyor.
Yeni ortaklık
Şam ile Moskova arasındaki işbirliği 1944 yılına uzanıyor ve sonraki on yıllarda çeşitli aşamalardan geçti. Ancak devrik rejim, bu ilişkileri kendi dar çıkarlarına hizmet etmek için kullandı. Bu durum, 2015’te Rusya’nın devrik rejim yanında Suriye’ye askeri müdahalede bulunması ve özellikle kıyıdaki stratejik Suriye tesislerinde Rus varlığının genişlemesiyle açıkça ortaya çıktı.
Şam, kurtuluşla birlikte Moskova ile ilişkilerini yeniden inşa etme yönelimi kapsamında, bu varlığın niteliğini ve buna ilişkin düzenlemeleri gözden geçirmeye başladı. Rus varlığının bugün yeniden düzenlenmesi de, önceki dönemin koşullarına bağlı düzenlemelerden Suriye devletinin ulusal çıkarları doğrultusunda işbirliğinin niteliğini ve alanlarını belirlediği yeni bir formüle geçişi temsil ediyor.
Rus siyasi meseleleri uzmanı ve araştırmacı Dimitri Brij, SANA’ya yaptığı açıklamada, mutabakat zaptının Suriye-Rusya ilişkileri tarihinde önemli bir dönüm noktası oluşturduğunu belirtti.
Brij, mutabakat zaptının savaş yıllarındaki olağanüstü koşullara bağlı düzenlemelerden, müzakere, diyalog, egemenliğe saygı ve karşılıklı çıkarlara dayalı daha dengeli bir ilişkiye geçişi yansıttığını ifade etti.
Şam’ın bugün dış ilişkilerini egemen karar sahibi konumundan yönettiğine işaret eden Brij, ortaklıklarının niteliğini ve çıkarlarıyla örtüşen işbirliği alanlarını kendisinin belirlediğini kaydetti.
İlişkinin yeniden tanımlanmasına yönelik müzakere süreci
Şam ile Moskova arasındaki ilişkinin yeni formülü aniden ortaya çıkmadı. Bu formül, 29 Ocak 2025’te Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara’nın,Rusya Devlet Başkanı’nın Ortadoğu Özel Temsilcisi Mihail Bogdanov başkanlığındaki Rus heyetini kabul etmesiyle başlayan bir müzakere sürecinin sonucu oldu.
Cumhurbaşkanı El-Şara, o dönemde ilişkilerin yeniden kurulmasının geçmişteki hataları gidermesi, Suriye halkının iradesine saygı duyması ve çıkarlarına hizmet etmesi gerektiğini vurguladı.
Bunu, şubat ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Cumhurbaşkanı El-Şara arasında gerçekleştirilen telefon görüşmesi izledi. Moskova, devrik rejimle imzaladığı anlaşmaları yeniden gözden geçirmeye hazır olduğunu bildirdi.
Diyalog, Suriye Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanı Esad Hasan El-Şeybani’nin Temmuz 2025’te Moskova’ya gerçekleştirdiği ziyaretin ardından, Cumhurbaşkanı Şara’nın aynı yılın ekim ayında ve Ocak 2026’da Moskova’ya yaptığı iki ziyaretle devam etti.
Görüşmeler, geçen 4 Şubat’ta Rus askeri varlığı ile iki ülke arasındaki askeri ve ekonomik işbirliği imkanlarını ele almak üzere üst düzey bir Rus heyetinin Şam’a gelmesiyle sürdü ve 9 Ağustos’ta varılan mutabakat zaptıyla sonuçlandı.
Müzakerelerin bir buçuk yıldan fazla sürmesi, Şam’ın ilişkileri koparmak yerine yeniden düzenleme yönelimini yansıtırken, önceki düzenlemelerin eski biçimiyle korunmamasını da sağladı. Böylece iki ülke arasında yeni bir işbirliği modelinin önünü açtı.
Çok yönlü dış politika
Moskova ile ilişkilerin yeniden düzenlenmesi, Suriye’nin kurtuluştan bu yana izlediği daha geniş dış politika seyrinden ayrı düşünülemez. Bu politika, ortaklıkların çeşitlendirilmesine, Arap dünyası, ABD ve Batılı ülkelere açılımın yanı sıra diğer uluslararası güçlerle işbirliği kanallarının korunmasına dayanıyor.
Amaç, bir uluslararası güce karşı diğerinin yanında yer almak değil; ulusal çıkarlar, yeniden imar ihtiyaçları ve istikrarın pekiştirilmesi doğrultusunda her tarafla işbirliği alanlarının belirlendiği bir ilişkiler ağı kurmaktır.
Bu politikanın sonuçları, yeniden imar ve istikrar çabalarına yönelik uluslararası desteğin artmasında görüldü. Kurtuluşun birinci yıl dönümüyle eş zamanlı olarak, BM Güvenlik Konseyinin 15 üye ülkesinin temsilcileri, Konseyin 1945’teki kuruluşundan bu yana ilk kez Suriye’yi ziyaret etti.
Suriye’nin BM Daimi Temsilcisi İbrahim Olabi, o dönemde ziyareti, uluslararası tutumun Suriye konusundaki bölünmüşlükten ülkeye destekleme yönünde birlikteliğe geçişini gösteren tarihi bir dönüm noktası olarak nitelendirdi.
T.K / M.Y /B.H
