Ortadoğu’da ABD ile İran arasındaki askeri tırmanış bölgesel ve küresel dengeleri zorlarken, bir yandan hava saldırıları ve karşılıklı hamleler genişliyor, diğer yandan diplomatik arabuluculuk girişimleri devam ediyor.
Başkentler (SANA) – Ortadoğu’da ABD ile İran arasında genişleyen askeri tırmanış ve bunun komşu ülkeler ile kritik deniz hatlarına yansımasıyla olayların seyri benzeri görülmemiş şekilde hızlanıyor. Bölgesel arabulucular ise bölgenin daha geniş bir çatışmaya sürüklenmesini önlemek amacıyla zamana karşı yarışıyor.
Bu tırmanışa paralel olarak yaşanan gelişmeler seyrüsefer ve enerji güvenliği üzerinde artan baskılar oluştururken, krizin etkileri uluslararası toplumun karşı karşıya olduğu zorlukların büyüklüğünü yansıtacak şekilde küresel insani ve iklimsel dosyalara da uzanıyor.
ABD askeri operasyonlarını genişletiyor
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Devrim Muhafızları Ordusuna ait komuta merkezleri, insansız hava aracı tesisleri ve deniz kabiliyetlerini hedef alan ve yaklaşık iki saat süren yeni bir darbe dalgası gerçekleştirdiğini duyurdu. CENTCOM, amacın ABD güçlerine, ticari seyrüsefere ve Körfez ülkelerine yönelik tehditleri azaltmak olduğunu bildirdi.
Wall Street Journal’ın ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde yeni operasyonların önceki saldırılardan daha geniş olacağı belirtilirken, Associated Press (AP) ise ABD yönetiminin şu anda Tahran ile görüşmeleri yeniden başlatmaya çalışmadığını aktardı.
Buna karşılık İran medyası; Bender Abbas, Ebu Musa, Kiş ve Keşm adaları ile Buşehr şehrinde patlamalar meydana geldiğini ve ABD saldırıları sonucu ölenlerin olduğunu bildirdi.
“Sert karşılık vereceğiz” uyarısı
Siyasi alanda ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik söylemini sertleştirerek Washington’ın birliklerine düzenlenen saldırılara yanıt olarak güçlü darbeler vuracağını vurguladı. ABD’nin İran içinde “farklı bir grupla” muhatap olduğunu söyleyen Trump, İranlı bazı tarafların özür mesajları gönderdiğini, ancak bunun Washington’ın askeri karşılık verme kararını değiştirmeyeceğini ifade etti.
Buna paralel olarak basında yer alan haberlerde, askeri ve diplomatik baskıların sürdüğü bir ortamda, İran yönetim kurumları içinde savaşın yönetilmesi ve ABD ile müzakerelerin geleceği konusunda görüş ayrılıklarının bulunduğu aktarıldı.
Bölgede diplomasi trafiği
Askeri operasyonların sürmesine rağmen Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Washington ile Tahran arasındaki temasların devam ettiğini ve İslamabad’ın tarafları geçen haziran ayında imzalanan mutabakat zaptına yeniden uydurmak için çaba harcadığını açıkladı. Görüşmelerin gerilimin düşürülmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüseferin geleceği üzerine yoğunlaştığı belirtildi.
Aynı zamanda İran, Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda Umman Sultanlığı ile görüşmelerinin sürdüğünü duyururken, basında çıkan haberler arabulucuların henüz ateşkes sağlama veya müzakere sürecini tamamen yeniden başlatma konusunda bir ilerleme kaydedemediğine işaret ediyor.
Deniz hatlarında güvenlik riski artıyor
Çatışmaların merkezinde yer almayı sürdüren Hürmüz Boğazı’ndan son 24 saat içerisinde en az 14 ticari geminin geçiş yaptığı MarineTraffic verilerine yansıdı. Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberde ise Tahran ile sağlanan mutabakatın ardından Pakistan’ın, Katar kaynaklı ilk sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatını boğaz üzerinden emniyetle gerçekleştirdiği ve bu gelişmenin yeni sevkiyatlara zemin hazırlayabileceği aktarıldı.
Buna karşılık Reuters, Husi milislerinin tehditlerinin tırmanmasından bu yana ilk kez Suudi ham petrol tankerlerinin takip cihazlarını kapatarak Babülmendep Boğazı’ndan geçtiğini bildirdi. Londra’daki sigorta şirketleri ise Kızıldeniz’deki yüksek riskli alanların kapsamını genişletti; bu durum navlun ve sigorta maliyetlerinin artabileceğini gösteriyor.
Bloomberg’e göre, bu gelişmelere paralel olarak son ABD saldırılarının ardından Brent petrolünün varil fiyatı 92 doları aştı ve bölgedeki arz güvenliğine ilişkin endişeler devam etti.
Saldırıların etkileri komşu ülkelere sıçradı
Tırmanışın etkileri diğer ülkelere de yansıdı. Kuveyt, ülkenin kuzeyinde bir Çin şirketine ait binayı hedef alan İran saldırısında bir işçinin öldüğünü duyurdu. Ürdün ordusu, Krallık topraklarını hedef alan 5 İran füzesinin can kaybı yaşanmaksızın engellendiğini açıkladı. Mısır makamları ise ilk incelemelerin Dimyat Limanı’ndaki iki gemide çıkan yangına bir İHA’nın neden olduğunu gösterdiğini ve olayın ayrıntılarını ortaya çıkarmak için soruşturmanın sürdüğünü belirtti.
Tüm bu gelişmeler, askeri tırmanışın diplomatik girişimlerle eş zamanlı sürdüğü ancak somut bir ilerleme sağlanamadığı bölgenin hassas bir yol ayrımında olduğuna işaret ediyor. Gerilimin devam etmesinin çatışma alanını genişletmesinden, Ortadoğu sınırlarını aşan güvenlik ve ekonomi üzerinde yansımalar yaratmasından endişe duyuluyor.
M.M / İ.K
