İnsan Hakları İzleme Örgütü, İsrail güçlerinin bu yıl mart ile mayıs ayları arasında Lübnan’da 23 kez beyaz fosfor mühimmatı kullandığını açıkladı. Örgüt, bu mühimmatın kullanımını düzenleyecek daha sıkı uluslararası kurallar oluşturulması çağrısında bulundu.
New York (SANA) – İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), İsrail işgal güçlerinin bu yıl mart ile mayıs ayları arasında Lübnan’da 23 kez beyaz fosfor mühimmatı kullandığını açıkladı. Örgüt, bu mühimmatın kullanımını düzenleyen daha sıkı bir uluslararası yasanın kabul edilmesi ve mevcut hukuki boşlukların giderilmesi çağrısında bulundu.
Human Rights Watch, Harvard Üniversitesi Hukuk Fakültesi Uluslararası İnsan Hakları Kliniği ile hazırladığı ve resmi internet sitesinde yayımladığı raporda, Lübnan’da beyaz fosforun tekrarlanan kullanımının, bu mühimmatın yol açtığı ciddi insani etkilerin sınırlandırılması için daha kapsamlı uluslararası adımlar atılması gerektiğini ortaya koyduğunu belirtti.
“Kontrolsüz Yanıklar: Beyaz Fosfor Mühimmatının İnsanlık Dışı Etkileri ve Daha Güçlü Bir Yasaya İhtiyaç” başlıklı raporda, devletlere konuyu gelecek ekim ayında New York’ta BM Genel Kurulu bünyesinde düzenlenecek silahsızlanma toplantılarında gündeme getirmeleri çağrısı yapıldı.
Uzun süreli fiziksel ve psikolojik zararlar
45 sayfalık raporda, silahlı çatışmalarda beyaz fosfor mühimmatının yol açtığı zararlar belgelendi. Raporda, bu mühimmatın 2000 yılından bu yana çeşitli çatışmalarda kullanıldığı belirtildi. Bunlar arasında İsrail işgal güçlerinin 2008-2009 ve 2023 yıllarında Gazze Şeridi’ne yönelik saldırıları, Etiyopya güçlerinin 2007’de Somali’deki saldırıları, NATO güçlerinin 2005-2011 yılları arasında Afganistan’daki operasyonları ve ABD’nin 2004’te Irak’taki kullanımı yer aldı.
Human Rights Watch silah danışmanı ve Uluslararası İnsan Hakları Kliniği öğretim görevlisi Bonnie Docherty, bu mühimmatın ciddi yanıklara ve ömür boyu sürebilecek fiziksel, psikolojik, sosyal ve ekonomik etkilere yol açtığını belirtti.
Docherty, devletlerin bu mühimmatın kullanımının devam etmesini kınaması, bu konuda daha fazla uluslararası görüşme yapılması çağrısında bulunması ve uluslararası hukukun kabul edilemez insani bedeli gerektiği gibi ele almasını sağlaması gerektiğini söyledi.
Uluslararası kurallardaki boşluklar
Human Rights Watch ve Uluslararası İnsan Hakları Kliniği, beyaz fosfor mühimmatının yerleşim bölgelerinin üzerinde havada rastgele patladığını ve savaşçılarla siviller arasında ayrım yapmadığını, dolayısıyla uluslararası insancıl hukuku ihlal ettiğini belirtti.
Raporda, 1980 tarihli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’ne ek 3.Protokolün, yangın çıkarıcı silahları insanları yakmak ve ateş çıkarmak üzere “esas olarak tasarlanmış” silahlar olarak tanımladığı, ancak başka amaçlarla tasarlanan ve aynı yakıcı etkilere yol açan silahları bu kapsamın dışında bıraktığı belirtildi. Beyaz fosfor mühimmatının ise esas olarak askeri operasyonları gizlemek veya aydınlatmak amacıyla tasarlanması nedeniyle bu kapsamda değerlendirilmediği kaydedildi.
Raporda ayrıca beyaz fosforun, temel etkisinin kimyasal zehirliliğinden ziyade yakıcı özelliklerine dayanması nedeniyle Kimyasal Silahlar Sözleşmesi kapsamında kimyasal silah olarak sınıflandırılmadığı ifade edildi.
İnsan vücudu üzerinde ağır etkiler
Human Rights Watch ve Harvard Üniversitesi kliniği, beyaz fosfor mühimmatını uluslararası insancıl hukukta yer alan Martens şartı çerçevesinde değerlendirdi. Bu ilkeye göre, belirli bir konuya ilişkin özel bir anlaşma bulunmadığında siviller ve savaşçılar, insanlık ilkeleri ve kamu vicdanının gerekleri tarafından korunmaya devam ediyor.
İki kuruluş, raporda beyaz fosfor mühimmatının Martens şartının uygulanmasını gerektirdiğini belirtti. Mühimmatın yol açtığı insanlık dışı ve tedavisi son derece zor yaralanmaların insanlık ilkeleriyle bağdaşmadığı ifade edildi. Beyaz fosforun insan vücudunu kemiğe kadar yakabildiği ve yaranın içinde kalan parçacıkların bandajların çıkarılması ve oksijenle temas etmesi halinde yeniden tutuşabileceği belirtildi.
Daha sıkı uluslararası yasa çağrısı
Human Rights Watch ve Harvard kliniği, devletler, uluslararası kuruluşlar, doktorlar ve sivil toplum kuruluşlarının beyaz fosforun zararlarına ilişkin ortaya koyduğu görüşlerin, bu mühimmatın kullanımına ilişkin daha açık ve sıkı uluslararası kurallara ihtiyaç olduğunu gösterdiğini belirtti.
Docherty, “Diplomatlar, doktorlar, BM soruşturmacıları ve diğerleri beyaz fosfor mühimmatının yol açtığı ağır yaralanmalar karşısında öfkelerini dile getirdi. Devletler zehirli gazlar ve kör edici lazer silahları insanlık dışı ve kamu vicdanına aykırı olduğu için bunlara ilişkin anlaşmalar kabul etti. Beyaz fosfor mühimmatı için de aynısını yapmalılar” dedi.
Raporda, beyaz fosfora ilişkin görüşmelerin ağırlıklı olarak Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi kapsamında yürütüldüğü, ancak toplantılarda uzlaşı şartının yangın çıkarıcı silahların insani etkilerine ilişkin özel görüşmeler yapılmasına yönelik önerilerin önünde engel oluşturduğu belirtildi.
Human Rights Watch, beyaz fosfora karşı önlem alınmasını destekleyen devletlere, konuyu 16-20 Kasım tarihleri arasında Cenevre’de düzenlenmesi planlanan Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi’nin beş yıllık gözden geçirme konferansında da gündeme getirmeleri çağrısında bulundu.
Docherty, nihai hedefin mevcut hukuki boşlukları kapatan ve beyaz fosfor mühimmatının kullanımını sınırlayan güçlü bir uluslararası düzenlemenin kabul edilmesi olması gerektiğini vurguladı. Docherty, bu mühimmatın üretimi, taşınması ve kullanımının tamamen yasaklanmasının en büyük insani faydayı sağlayacağını ifade etti.
Y.K/A.KH
