Küresel enerji sevkiyatının kritik geçiş noktası Hürmüz Boğazı ve Körfez’de ABD ile İran arasındaki çatışmalar tırmanırken, petrol fiyatları 100 dolar sınırını aştı; taraflar karşılıklı askeri açıklamalar ve hamlelerde bulundu.
Başkentler (SANA) – ABD ile İran arasındaki denizlerde çatışma alanı genişlerken; Körfez’de ve Hürmüz Boğazı çevresinde tankerler ile gemilerin hedef alındığı saldırılarla birlikte deniz ticareti ve enerji arzı giderek daha büyük bir tırmanışın içine çekiliyor. Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak petrol fiyatları 100 dolar seviyesini aşarken, Avrupa’daki gaz fiyatları da 2022’nin sonundan bu yana görülen en yüksek seviyelere yükseldi.
Amerika Birleşik Devletleri Merkez Komutanlığı (CENTCOM), yaptığı açıklamada beş İran ham petrol tankerinin imha edildiğini duyurdu. Açıklamada, bu adımın bir Amerikan savaş gemisinin iki gün içinde balistik füzelerle iki kez hedef alınmasının ardından atıldığı belirtilirken; geminin saldırılardan kaçındığı ve herhangi bir yaralanma yaşanmadan devriye görevine devam ettiği vurgulandı.
Buna karşılık İran Devrim Muhafızları Ordusu yaptığı açıklamada, iki Amerikan gemisi ile sekiz petrol tankerinin yanı sıra Hürmüz Boğazı’nda “yasaklı ve güvensiz” ilan edilen bölgeden geçmeye çalışan on geminin daha hedef alındığını duyurdu.
CENTCOM daha sonra yaptığı açıklamada Amerikan Donanmasına ait hiçbir geminin isabet almadığını belirterek hedef alma girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlandığını kaydetti. Komutanlık, geçtiğimiz hafta içinde İran’a ait 10 petrol tankerinin imha edildiğini duyurarak bu tankerleri milyarlarca dolar değerindeki ve Devrim Muhafızları’nı finanse eden gizli bir ağın parçası olarak nitelendirdi.
Hedefteki gemiler ve tırmanıştaki seyrüsefer
Körfez bölgesindeki tırmanış, Iraklı liman yetkililerinin Reuters’a aktardığı bilgilere göre, Irak kara suları içinde yaklaşık iki milyon varil Irak akaryakıtı taşıyan bir tankerinin vurulması ve gemide yangın çıkmasıyla aynı zamana denk geldi.
Irak Ulaştırma Bakanlığı, geminin meçhul bir kaynaktan gelen isabet aldığını, gövdesinde maddi hasar meydana geldiğini, mürettebat arasında ise herhangi bir yaralanma veya yük sızıntısı yaşanmadığını teyit etti.
İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Kurumu (UKMTO), Kuzey Basra Körfezi ve Umman Körfezi’nde faaliyet gösteren bir dizi ticari geminin askeri hareketlilik sırasında ateş açılmasına maruz kalarak durmak zorunda kaldığını bildirdi. Kurum ayrıca, BAE’deki Raşid Limanı yakınlarında bir geminin isabetsiz bir merminin ardından yan yatmış halde görüldüğü başka bir olayla ilgili de ihbar aldığını kaydetti.
Hürmüz Boğazı enerji piyasalarını baskılıyor
Denizdeki tırmanış enerji piyasalarına hızla yansıdı. Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyatların aksayacağı yönündeki endişelerin ortasında petrol fiyatları, temmuz ayından bu yana ilk kez 100 dolar barajını aştı.
Piyasa verilerine göre, Avrupa’daki gaz fiyatları da yüzde 4 artışla megavatsaat başına yaklaşık 79 euroya yükselerek 2022’nin sonundan bu yana görülen en yüksek seviyesine ulaştı.
CNN Economy’nin aktardığı işlem verilerine göre, bu etkiler Amerikan borsalarına da sıçradı. Ana endeksler güne düşüşle başlarken; Dow Jones yüzde 0,15, S&P 500 yüzde 0,17 ve Nasdaq yüzde 0,36 oranında değer kaybetti.
Cask Limanı durdu, baskı İran’ın petrol damarını hedef alıyor
Paralel bir ekonomik gelişme olarak, Veri analitiği şirketi Kpler’in verilerine göre eylül ayının ilk haftasında İran’ın Cask Limanı’ndan hiçbir petrol ihracatı gerçekleştirilmedi. Bu durum, İran’ın petrol ihracat rotaları üzerindeki baskıların arttığı bir döneme denk geldi.
Cask Limanı, Hürmüz Boğazı’nın dışında yer alması nedeniyle İran açısından stratejik bir önem taşıyor. Boğaza olan bağımlılığı azaltmak ve petrol ihracatı için alternatif bir rota oluşturmak amacıyla geliştirilen limandaki ihracat faaliyetlerinin durması, İran tankerlerini hedef alan saldırıların artışıyla aynı döneme denk geldi.
Bununla eş zamanlı olarak Washington, İran’a yönelik ekonomik baskılarını genişletti. CNN’in aktardığına göre, yaptırım listesindeki “Mahan Air” şirketine hizmet sağladıkları gerekçesiyle Türkiye, Malezya, Kazakistan ve BAE’deki 27 havayolu şirketi ile dokuz kuruluş ve satış temsilcisini kapsayan yeni yaptırımlar duyuruldu.
ABD Hazine Bakanlığı’ndan bir yetkili, bu adımların havacılıkla ilgili lisansları, İran’a yönelik uçuşlarla bağlantılı bazı ödemeleri ve izinleri fiilen ortadan kaldırdığını belirtti.
Ürdün’e yönelik iran saldırıları
Yarışın ve çatışmanın yankıları Ürdün’e kadar uzandı. Ürdün Silahlı Kuvvetleri, hava savunma sistemlerinin İran topraklarından Krallığa doğru fırlatılan 20 balistik füzeye müdahale ettiğini, bunlardan 18’ini imha ettiğini, iki füzenin ise boş arazilere düşerek herhangi bir can kaybına yol açmadığını açıkladı.
Suudi Arabistan, Kuveyt ve Bahreyn’in de aralarında bulunduğu birçok ülke saldırıların devam etmesini kınayarak, bu eylemlerin uluslararası hukukun açık bir ihlali ve bölgenin güvenliği ile istikrarına yönelik bir tehdit oluşturduğunu vurguladı.
Hedef alma kapsamının petrol tankerlerini, ticari gemileri ve askeri tesisleri içine alacak şekilde genişlemesiyle birlikte; seyrüsefer ve enerji piyasaları, özellikle de küresel enerji koridorlarının en önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların aksayacağı yönündeki korkuların gölgesinde, bu tırmanıştan en çok etkilenen sektörler arasında öne çıkıyor.
R.H / İ.K / F.H
