ABD ile İran, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimin ardından geçici mutabakatın uygulanmasına yönelik teknik görüşmeleri sürdürmek üzere yarın Doha’da yeniden bir araya gelmeye hazırlanırken, boğazın yönetimi ve seyrüsefer serbestisi müzakerelerin en kritik başlığını oluşturuyor.
Başkentler (SANA) –ABD ile İran, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan son askeri gerilimin gölgesinde, bu ay varılan geçici mutabakatı yeniden canlandırma ve krizi kontrol altına alma çabası kapsamında yarın Katar’ın başkenti Doha’da bir araya gelmeye hazırlanıyor.
Taraflar arasındaki temel anlaşmazlık başlıkları arasında boğazın yönetimi ve seyrüsefer serbestisi konuları öne çıkarken, bu hususlar geçici anlaşmanın en kritik sınavı olarak değerlendiriliyor.
Hürmüz için ilk komite toplantısı Umman’da
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Hukuk-Uluslararası İşler Sorumlusu Kazım Garibabadi, yaptığı açıklamada İran-Umman ortak komitesinin Hürmüz Boğazı’na ilişkin ilk toplantısını Umman’ın başkenti Maskat’ta gerçekleştirdiğini duyurdu.
Tarafların boğazın gelecekteki yönetimi ve kıyıdaş ülkelerin egemenlik haklarını ele aldığı toplantının, Tahran ile Washington arasında varılan geçici mutabakatın ardından atılan ilk adım olduğu bildirildi.
Garibabadi, görüşmenin İran ve Umman arasında boğazın yönetimi ve egemenlik haklarına ilişkin fikir alışverişi çerçevesinde gerçekleştiğini belirtti. Reuters’a göre bu temas, mutabakat sonrası türünün ilk örneği oldu.
Doha’da yeni tur müzakereler
Axios ve CNN’in ABD’li yetkililere dayandırdığı haberlere göre Washington ile Tahran, karşılıklı askeri faaliyetleri geçici olarak durdurma ve diplomatik kanalları açık tutma konusunda anlaşmaya vardı.
Bu kapsamda tarafların yarın Salı Doha’da yeniden bir araya gelerek müzakereleri sürdürmesi bekleniyor. Görüşmeler, son yaşanan gerilim nedeniyle İsviçre’den Katar’a taşındı.
ABD’li yetkililer, toplantıda özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer düzenlemeleri başta olmak üzere mutabakatın teknik uygulanmasına ilişkin başlıkların ele alınacağını, mevcut durumda gerilimin tırmanmasının önlenmesi ve gemilerin boğazdan serbest geçişinin sürdürülmesinin hedeflendiğini ifade etti.
Öte yandan Tahran, Doha’daki toplantıya katılımını resmen doğrulamadı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakci, ülkesinin mutabakatı “iyi niyetle” ve “taahhüt karşılığında taahhüt” ilkesi doğrultusunda uygulamayı hedeflediğini belirtirken, Garibabadi de Umman ile boğazın geleceğine ilişkin koordinasyonun sürdüğünü kaydetti.
Kırılgan ateşkes ve süren anlaşmazlıklar
Son dört gün içinde, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin hedef alınmasının ardından ABD ile İran arasında yaşanan askeri karşılıklar, taraflar arasındaki en sert gerilimlerden biri olarak kayıtlara geçti. Bunun ardından Washington’un gerilimi geçici olarak durdurduğunu açıklaması dikkat çekti.
CNN ise yaşananların, iki taraf arasındaki ateşkesin kırılganlığını ortaya koyduğunu ancak aynı zamanda her iki tarafın da daha geniş bir çatışmaya sürüklenmek yerine müzakere masasına dönme eğiliminde olduğunu değerlendirdi.
Böyle bir çatışmanın Basra Körfezi’nin güvenliği ve küresel enerji arzını riske atabileceği ifade edildi.
Buna karşın, Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin temel anlaşmazlık sürüyor. İran, Umman ile koordinasyon halinde boğaz üzerinde kendi egemenlik haklarını koruma tezini savunurken, ABD ve bazı Körfez ülkeleri ise hiçbir kısıtlama veya ücret olmaksızın seyrüsefer serbestisinin devam etmesi gerektiğini vurguluyor.
Bu ilke, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nde yer alan “transit geçiş hakkı” ile de destekleniyor.
Piyasalar Doha’dan çıkacak sonucu bekliyor
Gerilim, enerji piyasalarına da yansıdı. Brent petrol, son çatışmaların ardından yeniden varil başına 72 doların üzerine çıktı.
Ancak askeri faaliyetlerin geçici olarak durdurulduğuna dair açıklamalar fiyatlardaki yükselişi sınırladı. Hürmüz Boğazı’ndan küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri geçtiği için piyasalarda tedirginlik sürüyor.
Altın fiyatları ise ABD’de faiz artırımı beklentilerinin güçlenmesiyle gerilerken, jeopolitik belirsizlik nedeniyle güvenli liman talebi devam etti.
Küresel piyasalar, Doha’daki görüşmelerin sonuçlarını beklerken temkinli seyrini sürdürüyor. Görüşmelerin, mevcut ateşkesi kalıcı bir sürece dönüştürüp dönüştüremeyeceği kritik önem taşıyor.
Ö.E / R.Y
