ABD-İsrail İran Savaşı kritik aşamada; Trump ateşkesi uzatmazken ABD askerî takviyeler ve diplomatik çabalarını artırıyor. Pentagon, İran üzerindeki baskıyı güçlendirip deniz ablukasıyla ticaret gemilerini durdurdu veya rotalarını değiştirdi.
Başkentler (SANA) – ABD-İsrail İran Savaşı, ateşkes süresinin sona ermesine yaklaşırken kritik bir aşamaya ilerliyor. Başkan Donald Trump, mevcut ateşkesi uzatmayı düşünmediğini belirtirken, bölgede ek Amerikan askerî hareketliliği ve ikinci müzakere turunu başlatma yönünde hızlanan diplomatik çabalar sürüyor.
Trump, önümüzdeki günlerin “yoğun olaylarla dolu” olabileceğini belirterek, İran ile anlaşmanın en iyi seçenek olduğunu, bunun Tahran’ın ekonomisini yeniden inşa etmesine imkân tanıyacağını söyledi. Ayrıca savaşın sona yaklaştığını ve doğrudan müdahalesinin, İran’ın mevcut aşamada nükleer silaha sahip olmasını engellediğini vurguladı.
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, yönetimin sınırlı bir anlaşma peşinde olmadığını, çatışmayı tamamen sona erdirecek kapsamlı bir anlaşma hedeflediğini belirtti. Vance, taraflar arasındaki güvensizlik boşluğuna rağmen İslamabad’daki müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini ifade etti.
Askeri takviyeler ve artan baskı
Siyasi süreçle paralel olarak, Washington Post’un aktardığına göre, Pentagon önümüzdeki günlerde Orta Doğu’ya yaklaşık 6.000 ek asker göndermeyi planlıyor; bunların içinde yaklaşık 4.200 Boxer Amfibi Birliği ve Deniz Piyadesi unsuru bulunuyor. Bu adım, İran üzerinde baskıyı artırarak anlaşmaya yönlendirmeyi amaçlıyor.
Beyaz Saray, Tahran nükleer emellerinden vazgeçmezse tüm seçeneklerin masada olduğunu vurguladı. Bu açıklama, ABD Merkez Komutanlığı’nın deniz ablukasının başlamasından itibaren 36 saatten kısa sürede İran’a gidiş-geliş deniz ticaretini durdurmayı başardığını duyurmasıyla eş zamanlı yapıldı.
ABD destroyerleri, İran limanlarından ayrılmaya çalışan petrol tankerlerini durdururken, diğer gemiler de yeni deniz yaptırımlarının sıkı uygulanması kapsamında rotalarını değiştirmek veya limanlara geri dönmek zorunda kaldı.
Hürmüz Boğazı: Abluka ve geçişin devamı arasında
Deniz ablukasının sıkılaştırılmasına rağmen, seyir verileri Hürmüz Boğazı’ndan yük gemilerinin geçişine devam ettiğini, bunların arasında İran limanlarından kalkan veya İran bayrağı taşıyan gemilerin de bulunduğunu gösteriyor; bu durum, deniz ortamının karmaşıklığını ve navigasyonun tamamen durmadığını ortaya koyuyor.
Aynı zamanda Umman Körfezi’nde bir Hint savaş gemisinin konuşlandırılması, enerji hatlarını korumaya yönelik bölgesel askerî hareketliliğin arttığını gösteriyor; bu durum, stratejik geçit ile ilişkili riskler nedeniyle küresel denizcilik ve sigorta şirketlerinde süregelen belirsizliği de pekiştiriyor.
Benzer şekilde, nakliye verileri, ABD yaptırımlarına tabi bir Çin petrol tankerinin ablukayı aşamayarak Hürmüz Boğazı’na geri döndüğünü gösteriyor; diğer gemiler ise Amerikan güçlerinin talimatlarına uyarak rotalarını yeniden değiştirdi.
Süre dolmadan yürütülen diplomatik girişimler
Siyasi alanda, Washington ve Tahran arasında Pakistan aracılığıyla ikinci müzakere turunu başlatma çabaları sürüyor; resmi bir tarih henüz belirlenmemiş olmakla birlikte, görüşmelerin önümüzdeki günlerde İslamabad’da yapılması olasılığı üzerinde duruluyor.
Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında mesaj alışverişinin devam ettiğini bildirirken, Pakistan’ın Mısır ve Türkiye ile koordineli olarak, 21 Nisan’daki ateşkes süresi dolmadan önce anlaşmazlık boşluklarını daraltmaya çalıştığı belirtildi.
Bu çerçevede, Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, müzakere sürecini desteklemek ve stratejik ortaklıkları güçlendirmek amacıyla Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye’yi kapsayan bölgesel bir tur başlattı. Aynı zamanda Suudi Arabistan, Pakistan’a ödemeler dengesi desteği olarak üç milyar dolarlık ek yardım sağlayacağını duyurdu.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bölgedeki gerilimin daha da tırmanmasını önlemek için itidal çağrısında bulunarak müzakerelerin yeniden başlatılmasının önemini vurguladı.
Güney Lübnan’da süren tırmanış.
Sahada, İsrail işgal güçleri, Bent Cebel, Hayyam, Nebatiye ve Ensariye dahil olmak üzere Güney Lübnan’ın çeşitli bölgelerine hava saldırılarını sürdürürken, kara operasyonları ve sınır boyunca tampon bölge oluşturma girişimleri de devam ediyor.
İsrail ordusu, Hizbullah milislerinin işgal altındaki kuzey Filistin’e onlarca roket attığını bildirirken, İsrail medyası, partinin 12 yerleşim birimini hedef alan yaklaşık 19 roket saldırısı düzenlediğini aktardı.
İsrail medyası, Hizbullah milislerinin Güney Lübnan’da bir askeri mevziyi ele geçirme girişiminde bulunduğunu bildirirken, İsrail ordusu da bölgedeki birinci savunma hattını güçlendirmek amacıyla hassas bir kara operasyonunu sürdürüyor.
Buna karşılık, Lübnan Sağlık Bakanlığı, Mart ayı başından bu yana tırmanışta 2 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini, bunlardan 24 saat içinde 10’dan fazla kişinin öldüğünü bildirdi.
Lübnan–İsrail arasında siyasi girişimler ve müzakereler
Siyasi alanda, Lübnan ve İsrail’den iki heyet Washington’da ön toplantı gerçekleştirdi; toplantıda, taraflar arasında 1993’ten bu yana ilk kez doğrudan müzakerelerin yapılması kararı alındı.
Lübnan’ın ABD Büyükelçisi, ülkesinin ateşkese ulaşılmasını ve mültecilerin geri dönmesini umduğunu ifade ederken, İsrail’in Washington Büyükelçisi toplantının sonuçlarını övdü.
Aynı zamanda, Lübnan’da müzakere süreciyle ilgili iç siyasi bölünme tırmanırken, Hizbullah milisleri bu adıma karşı çıkıyor ve gelişmenin ülke içindeki durumu olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Birleşik Krallık, Kanada, Japonya ve İsviçre gibi bazı ülkeler, Lübnan’daki sivil halkı ve insani yardım çalışanlarını koruma çağrısında bulunarak uluslararası insancıl hukuka uyulmasını talep etti.
Tırmanışı sınırlamak için bölgesel girişimler
Bölgesel düzeyde, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Lübnan’a yönelik saldırıların bölgesel barış umutlarına zarar verdiğini vurguladı; ülkesinin, ABD ile İran arasındaki ateşkesi uzatma ve müzakere sürecini destekleme çabalarını sürdürdüğünü belirtti.
Bu girişimler, mevcut ateşkes süresi dolmadan diplomatik süreci sağlamlaştırmaya çalışan Pakistan aracılığındaki arabuluculuk çabalarıyla eş zamanlı olarak yürütülüyor.
Piyasalar diplomasiyi ön plana alıyor
Ekonomik alanda, müzakerelerin yeniden başlaması beklentisi küresel piyasalarda dalgalanmaya yol açtı; Asya borsaları kayda değer kazançlar sağlarken, boğazdan geçen deniz trafiğine dair belirsizlik nedeniyle petrol fiyatları bugün yükseldi.
ABD doları, yedi gün süren düşüşün ardından istikrar kazanırken, yatırımcıların savaşın yakında sona ereceği beklentisiyle Wall Street endeksleri rekor seviyelere yaklaştı.
Bu iyimserliğe rağmen, Uluslararası Para Fonu (IMF), Hürmüz Boğazı’ndaki enerji akışlarının aksamasının ve gerilimin sürmesinin, küresel ekonomiyi ciddi bir yavaşlamaya sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
