ABD, İran limanlarına yönelik askeri abluka başlattı ve iki gün içinde tüm deniz ticaretini durdurdu; İran ise bunu yasadışı olarak nitelendirip Hürmüz Boğazı’nda kalıcı kontrol uygulayacağını açıkladı.
Washington (SANA) – ABD, İslamabad’daki görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Pazartesi akşamı İran limanlarına yönelik başlattığı askeri ablukanın üzerinden henüz iki gün bile geçmeden, bugün Çarşamba günü İran’a gidiş ve gelişteki tüm ticari deniz trafiğini tamamen durdurduğunu açıkladı.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper, bugün Çarşamba günü X platformunda yaptığı açıklamada, “ABD güçlerinin Orta Doğu’da deniz üstünlüğünü koruyarak İran limanlarına tam abluka uyguladığını” söyledi. Cooper ayrıca, “İran ekonomisinin yaklaşık %90’ı deniz yoluyla uluslararası ticarete dayanıyor. Ablukanın başlamasından bu yana 36 saatten kısa sürede, ABD güçleri İran’a gidiş ve gelişteki ticari deniz trafiğini tamamen durdurmayı başardı” ifadelerini kullandı.
İran’dan ret ve gerilimi tırmandırma tehdidi
Buna karşılık İran, uluslararası sularda gemilere yönelik ABD kısıtlamalarını “yasadışı ve korsanlık düzeyinde” olarak nitelendirerek, Hürmüz Boğazı üzerinde kalıcı bir kontrol mekanizması uygulayacağını açıkladı.
Hukuki tartışma
ABD’nin BM Güvenlik Konseyi çerçevesi dışında uyguladığı abluka, uluslararası hukuka uygunluğu konusunda geniş bir tartışma yaratıyor. 1994 tarihli San Remo Deniz Savaşı Hukuku Kılavuzu’na göre abluka, düşmanın ihracat gelirlerini ve ithalat imkanlarını kısıtlamayı amaçlayan ekonomik ve askeri bir savaş aracı olarak kabul ediliyor. Ancak kılavuz, bir ablukaya hukuki meşruiyet kazandırılabilmesi için bunun resmen ilan edilmesini, ilgili tarafların bilgilendirilmesini ve etkilenecek gemilere önceden uyarı yapılmasını şart koşuyor. Ayrıca, tarafsızlık ilkesine uyulması ve çatışmaya dahil olmayan devletlere ait sivil gemilerin hedef alınmaması gerektiğini de vurguluyor.
Ayrıca kılavuz, uluslararası boğazların kapatılmasının veya tarafsız limanlara erişimin engellenmesinin yasak olduğuna vurgu yapıyor. Washington ise Hürmüz Boğazı’nın İran’la bağlantılı olmayan uluslararası deniz taşımacılığına açık kalacağını belirtiyor.
Deniz ganimet hukuku
Bu bağlamda ABD’nin, Hürmüz Boğazı’nda “Deniz Ganimet Hukuku”nu uygulamaya yöneldiği belirtiliyor. Bu, deniz ihtilaflarında kullanılan uluslararası kökenli bir hukuki çerçeve olup, ABD dâhil olmak üzere bazı ulusal mevzuatlarda da yer almaktadır.
Bu hukuk, yasaklı maddeler taşıyan veya düşmanın savaş çabalarını destekleyen gemilerin durdurulmasına, aranmasına ve hatta el konulmasına izin veriyor. Ayrıca, askeri çabaya doğrudan katkıda bulunan tarafsız ticari gemilerin de hedef alınabilmesine olanak tanıyor.
ABD’nin CNN kanalının aktardığına göre, askeri uzmanlar, “El koyma yaklaşımının, ABD’nin İran limanlarına gidiş-gelişi engellemeye çalışırken muhtemelen kullanacağı yöntem” olduğunu belirtiyor. Uzmanlar ayrıca, ABD deniz birliklerinin, el konulan gemileri yönlendirmek ve belirlenen limanlara götürmek için eğitildiğini ifade etti.
Baskı stratejisi
Washington, amacın boğazı kapatmak değil, İran’a gidiş ve çıkış yapan gemilerin hareketini etkilemek, İran’ın kontrolünü azaltmak ve ekonomik baskı uygulamak olduğunu açıkladı.
Buna karşılık İran, savaş boyunca boğazı bir baskı aracı olarak kullanarak bazı gemilerin geçişini seçici şekilde engelledi; bu durum dünya genelinde petrol fiyatlarının yükselmesine yol açtı. Ayrıca İran, gemi trafiğine yüksek ücretler uygulamaya veya kısıtlamaları sıkılaştırmaya yöneliyor.
Her iki yaklaşımın da meşruiyeti tartışma konusu olmaya devam ediyor; özellikle Hürmüz Boğazı, uluslararası bir geçiş yolu olarak kabul edildiği için dünya deniz taşımacılığına açık kalması gerekiyor.
Yeni müzakere turu öncesi ekonomik baskılar
Deniz ablukası ve “deniz ganimet hukuku”nun uygulanması, Washington’ın, İslamabad’daki ikinci müzakere turunun başlamasından önce Tahran üzerinde ek baskı oluşturma araçları olarak değerlendiriliyor.
Gözlemcilere göre, ABD’nin amacı, İran’ı petrol ihracat gelirlerinden mahrum bırakmak ve başta Çin olmak üzere büyük ithalatçıları İran üzerinde baskı uygulamaya teşvik etmektir.
Bu bağlamda ABD Hazine Bakanı Scott Bissant, ülkesinin İran petrolü taşıyan Çin tanklarını Hürmüz Boğazı’ndan geçirmeyeceğini belirterek, “Petrol alabilirler, ama İran petrolü olamaz” dedi.
Bu hızla tırmanan gerilim ortamında tablo, farklı olasılıklara açık kalıyor. Dünyanın en önemli deniz geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda gerginlik sürerken, ABD ve İran’ın uygulamalarının meşruiyeti konusunda uluslararası tartışmalar artıyor ve bunun deniz taşımacılığı güvenliği ile enerji piyasalarının istikrarı üzerindeki etkileri gündemde. Bu sırada Fransa ve Almanya başta olmak üzere bazı Avrupa ülkeleri, boğazda geçiş özgürlüğünü güvence altına alacak askerî olmayan uluslararası bir mekanizma önerisi üzerinde çalışıyor.
