Başkentler (SANA) – ABD ve İsrail ile İran arasında süren çatışmayı yatıştırmak için yürütülen uluslararası çabalar kapsamında, Mısır, Türkiye ve Pakistan aracılığıyla yürütülen girişimlerle önümüzdeki 48 saat içinde Washington ve Tahran yetkilileri arasında İslamabad’da bir görüşme düzenlenmesi hedefleniyor.
Arabulucuların Çabaları
Wall Street Journal’ın aktardığına göre, Arap ve bir Amerikan yetkili, arabulucuların tarafları diyalog masasına çekmek için yoğun çaba harcadığını, ancak taraflar arasında hâlâ ciddi bir uçurum bulunduğunu belirtti.
ABD Talepleri
New York Times’a göre ABD, savaşı sona erdirmek için İran’a 15 maddelik bir plan sundu. Bu plan sadece ateşkesi öngörmüyor; İran’ın nükleer programının tamamen feshi, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na teslimi, Natanz, İsfahan ve Fordo tesislerinin yok edilmesi, balistik füze programının durdurulması, Hizbullah gibi bölgesel vekil gruplara desteğin sonlandırılması ve su yollarının yeniden açılması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını içeriyor.
İsrail basını “Kanál 12” kaynaklarına dayanarak, Washington’un bir ay sürecek bir ateşkes dayatmayı ve bu süre zarfında kapsamlı bir anlaşma için müzakere kanallarını açmayı hedeflediğini bildirdi. İsrail’in ise ABD’nin teknik detayları sonraya bırakacak genel bir çerçeve anlaşmaya itebileceği endişesi taşıdığı belirtiliyor.
İran Talepleri
New York Times’a göre Pakistan planı Tahran’a iletti, ancak İran’ın bunu müzakerelerin temeli olarak kabul edip etmeyeceği henüz net değil. Wall Street Journal kaynakları, Tahran’ın ABD’nin Körfez’deki üslerini kapatmasını, tüm yaptırımların kaldırılmasını ancak füze programını sürdürmesini, savaşta uğradığı saldırılar için tazminat talep etmesini, Hürmüz Boğazı’nda geçiş ücretleri uygulayabilmesini ve İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah’a saldırılarını durdurmasını istediğini belirtti. Bir ABD yetkilisi bu talepleri “gerçekçi olmayan ve saçma” olarak nitelendirerek, bu yüksek beklentilerin anlaşmaya varmayı önceki dönemlere kıyasla daha zor hale getireceğini vurguladı.
Ayrıca Axios sitesi, İran’ın arabuluculara (Pakistan, Mısır ve Türkiye) ABD’nin askeri hareketleri ve Başkan Donald Trump’ın büyük takviye birlikler konuşlandırma kararı nedeniyle barış görüşmelerinin bir tuzak olabileceğine dair şüphelerinin arttığını ilettiğini aktardı. İran, Trump’tan iki kez aldatıldığını ve bir kez daha aldanmak istemediğini belirtti.
Arabuluculukta Zorluklar ve Başarı Şansı
Üçlü arabuluculuk, karşılıklı taleplerin karmaşıklığı nedeniyle ciddi zorluklarla karşı karşıya. Önceki yıllarda İsviçre ve Umman aracılığıyla yürütülen müzakereler herhangi bir sonuca ulaşmamıştı. Günümüzdeki görüşmeler ise doğrudan savaş ve eşi görülmemiş bölgesel gerilimler ortamında yürütülüyor, bu da hızlı bir uzlaşmayı zorlaştırıyor.
2015’te 5+1 ülkeleri (ABD, Fransa, İngiltere, Rusya, Çin, Almanya) tarafından sağlanan İran nükleer anlaşması gibi önceki deneyimler, bugünkü jeopolitik ortamdan farklı bir dönemde gerçekleşmişti. ABD’nin 2018’de anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulaması, yeni müzakere sürecini bugün daha karmaşık ve hassas bir hâle getiriyor.
Y.K / Y.H
