Küresel gıda fiyatları, olumsuz hava koşulları, ticaret ve taşımacılıktaki aksaklıklar ile El Niño kaynaklı endişelerin etkisiyle eylülde Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Roma (SANA) — Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, küresel tarım ürünleri piyasalarında hava koşulları, ticaret ve lojistikte yaşanan sorunlar ile El Niño etkisine ilişkin endişelerin gıda arzına yönelik belirsizliği artırması sonucu eylülde yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
ABD merkezli CNN’in bugün yayımladığı habere göre, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) verileri, endeksin eylülde 136,0 puana yükseldiğini gösterdi.
Endeks ağustosta yaklaşık 134,0 puan seviyesindeydi. Böylece endeks yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Veriler, fiyatlardaki artışın tek bir ürünle sınırlı kalmadığını; şeker, tahıllar, bitkisel yağlar, et ve süt ürünlerini de kapsadığını ortaya koydu.
Risk primi geri döndü
FAO, kısa süre önce yaptığı uyarıda, olumsuz iklim koşullarının yanı sıra ticarette yaşanan aksaklıkların arz beklentileri üzerinde baskı oluşturmaya başladığını ve El Niño’nun tarımsal ürünler üzerindeki etkisine ilişkin endişelerin arttığını belirtti.
Bu durum, fiyatlardaki yükselişin başlıca unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, ağustosta yaşanan yükselişin iklim kaynaklı şoklar, jeopolitik gerilimler, ticari lojistikteki aksaklıklar ve tek bir ürünle sınırlı kalmayan hava koşullarının aynı döneme denk gelmesiyle birlikte gıda piyasalarına “risk priminin” geri döndüğünün işareti olduğunu söyledi.
Torero, farklı üretim bölgelerini aynı anda etkileyebilecek El Niño’nun tahıllar, şeker ve bitkisel yağlar üzerinde de etkili olabileceğini belirtti.
Dünya Bankası analizlerine göre El Niño, Güneydoğu Asya’nın bazı bölgeleri, Avustralya, Brezilya’nın kuzeyi ve Güney Asya’da daha kurak koşullara yol açabiliyor. Söz konusu bölgeler, tahıl, şeker kamışı ve yağlı tohum üretimi açısından önem taşıyor.
Şeker fiyat baskısının önemli kaynaklarından
Dünyanın en büyük şeker üreticisi Brezilya’da, FAO’nun şeker fiyat endeksi ağustosta yükseldi. Endeks, Haziran 2025’ten bu yana aylık bazda yüzde 11,9 arttı. Artışta Brezilya, Avrupa ve Asya’daki üretime ilişkin endişeler etkili oldu.
Hava koşulları, şeker kamışının ne kadarının şeker, ne kadarının ise etanol üretimine ayrılacağını belirlemede fiyatlardan daha önemli bir faktör haline geldi.
Stone X şeker analisti Marcelo Bonifacio Filho, üreticilerin üretim bileşimini belirlerken fiyatlardan ziyade hava koşullarına odaklandığını söyledi.
Piyasa verileri, temmuz başında şeker üretimine ayrılan şeker kamışı oranının yalnızca yüzde 42,5 olduğunu ve daha büyük bir bölümün etanol üretimine yönlendirildiğini gösterdi.
Şeker fiyatlarının yükselmesi, üreticilerin kısa sürede üretimi artıracağı anlamına gelmiyor. Zira hava koşulları, fiyatlar yükselse dahi üreticilerin etanol üretiminden şekere geçiş yapmasını engelleyebiliyor.
Yıllık bazdaki en büyük düşüş
Tahıllar, küresel gıda güvenliği açısından daha hassas bir unsur oluşturuyor. FAO’nun tahıl fiyat endeksi ağustosta yüzde 2,2 artarak 116,3 puana yükseldi. Bu, Mayıs 2024’ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu.
Örgüt, 2026 yılı küresel tahıl üretimine ilişkin tahminini 3,4 milyon ton azaltarak yaklaşık 2,980 milyar tona çekti. Böylece 2026 üretiminin 2025 yılına kıyasla yaklaşık yüzde 2 daha düşük olması bekleniyor. Bu, 2018’den bu yana yıllık bazdaki en büyük düşüş olarak kayda geçti.
Jeopolitik gerilimler maliyetleri artırıyor
FAO, jeopolitik gerilimler, Karadeniz’deki aksaklıklar ve ticaret yollarında yaşanan sorunların tahıl, bitkisel yağ ve gübrelerin taşınma maliyetlerini ve risklerini artırdığına dikkat çekti.
Sorunun yalnızca dünyanın ürettiği tarım ürünlerinin miktarıyla sınırlı olmadığına işaret eden FAO, asıl önemli konulardan birinin ürünlerin üretim bölgelerinden tüketim bölgelerine taşınabilmesi olduğunu belirtti.
Ürünün ithalatçı ülkelere ulaştırılması daha maliyetli veya zor hale geldiğinde, üretimde ciddi bir fiili kıtlık yaşanmasa dahi küresel fiyatlar yükselebiliyor.
Örgüt ayrıca enerji fiyatlarındaki artışın gübre üretimi ve taşınması maliyetlerini yükselttiğini, bunun da tarımsal üretim maliyetlerini artırarak çiftçilerin üretim kararları üzerinde baskı oluşturduğunu ve nihayetinde küresel piyasalarda tarım ürünleri ile gıda fiyatlarına yansıdığını belirtti.
Dünya Bankası, geçen haziran ayında yaptığı uyarıda, enerji ve gübre maliyetlerindeki artışın yanı sıra El Niño, ticaret kısıtlamaları ve biyoyakıta yönelik artan talebin gıda fiyatlarını temel tahminlerin üzerinde seviyelere çıkarabileceğini bildirdi.
Yeni bir gıda kriziyle karşı karşıya mıyız?
FAO, mevcut verilerin şu aşamada yeni bir gıda krizi sonucuna varmak için yeterli olmadığını belirtti. Endeksin 136 puanla en yüksek seviyeye ulaşmasına rağmen, Mart 2022’de kaydedilen tarihi zirvenin hâlâ oldukça altında olduğu ve küresel tahıl stoklarının da belirli ölçüde güvenlik sağladığı ifade edildi.
Uzmanlara göre, rekor seviyelere yakın küresel stoklar, teknolojik ilerlemeler ve Brezilya ile Rusya gibi ülkelerin ihracatlarını artırması, küresel gıda sistemine belirli bir güvenlik marjı sağlıyor.
Bununla birlikte, enerji ve gübre maliyetlerinin yükselmesi tarımsal üretim maliyetlerini artırırken, bazı ürünlerde gıda ile biyoyakıt arasındaki rekabetin güçlenmesi ve ülkeler arasındaki arz akışını sınırlayabilecek ticaret kısıtlamaları üzerindeki baskıyı artırıyor.
M.M / R.Y / D.N
