ŞAM (SANA) – Şam’ın tarihi ticaret dokusunun önemli yapılarından Süleyman Paşa Hanı, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından 6 Ocak 2026’da miras oteli olarak yeniden hizmete açıldı. 18. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilen han, hem mimari özellikleri hem de ticari geçmişiyle kentin kültürel sürekliliğini yansıtan yapılardan biri olarak değerlendiriliyor.
18. yüzyılda inşa edilen bir ticaret yapısı
Han, Osmanlı döneminde Şam valiliği yapan Süleyman Paşa El-Azm tarafından 1732 yılında başlatılan ve 1736’da tamamlanan bir yapı olarak biliniyor.
El-Azm ailesi, 18. yüzyılda Şam başta olmak üzere Halep ve Trablus gibi merkezlerde valilik görevleri üstlenen önde gelen Osmanlı yönetici ailelerinden biriydi.
Şam’ın sur içindeki tarihi ticaret aksı üzerinde, bugün Midhat Paşa Çarşısı olarak bilinen cadde üzerinde konumlanan han, geçmişte özellikle Humuslu tüccarların konakladığı bir merkez olması nedeniyle “Han El-Hamasne” adıyla da anıldı.
Osmanlı-Şam han mimarisinin örneği
Yaklaşık 1500 metrekareden fazla bir alana yayılan yapı, klasik Osmanlı-Şam han tipolojisinin özelliklerini taşıyor.
İki katlı olarak inşa edilen hanın merkezinde dikdörtgen planlı bir avlu yer alıyor. Tüm odalar avluya açılırken, alt katta depolar ve hizmet alanları, üst katta ise tüccarların konakladığı odalar bulunuyordu.
Yapıda siyah bazalt taş ile beyaz taşın birlikte kullanıldığı “Ablak” tekniği dikkat çekiyor. Büyük çift kanatlı ahşap kapının sağ kanadında, ana kapı tamamen açılmadan geçişe imkân tanıyan küçük bir kapı yer alıyor. Avlunun ortasında geçmişte hem günlük ihtiyaçlar hem de kervan hayvanları için kullanılan bir su havuzunun bulunduğu belirtiliyor.
Araştırmalar, hanın bulunduğu bölgenin Roma döneminden itibaren ticari ve kamusal işlev taşıyan bir alan olduğunu ortaya koyuyor. Bu durum, yapıyı Roma döneminden Osmanlı dönemine uzanan çok katmanlı bir şehir dokusunun parçası haline getiriyor.
Restorasyon süreci ve yapısal müdahaleler
2020 yılında başlatılan restorasyon sırasında, yapıya zaman içinde eklenen çimento ve benzeri modern malzemelerin ciddi yapısal hasara yol açtığı tespit edildi. Kubbe, duvar ve kemerlerde riskli bölümler güçlendirilirken, nem ve oturma kaynaklı çatlaklar onarıldı.
Restorasyon kapsamında orijinal taşların büyük bölümü korundu, geleneksel kireç harcı tercih edildi, elektrik, su ve kanalizasyon altyapısı yenilenerek, iklimlendirme ve yangın sistemleri yapıya entegre edildi.
Cephe düzeni, kemerler ve kat planı korunurken, iç mekânlar modern konaklama ihtiyaçlarına uygun şekilde yeniden düzenlendi.
Miras otel olarak yeni işlev
Yapı bugün yaklaşık 25 oda ve 2 süitten oluşan beş yıldızlı bir miras oteli olarak hizmet veriyor. İç tasarımda Şam evlerinden esinlenen mobilyalar ve yüksek tavanlı mekân düzeni korunurken, modern konfor unsurları yapının özgün dokusuna zarar vermeyecek biçimde entegre edildi.
Uzmanlara göre, tarihi hanların turizm amaçlı yeniden işlevlendirilmesi, kültürel mirasın korunması ile ekonomik sürdürülebilirlik arasında bir denge kurmayı amaçlıyor. Süleyman Paşa Hanı’nın dönüşümü de Şam Eski Şehri’nde tarihi yapıların yeniden canlandırılmasına yönelik daha geniş bir vizyonun parçası olarak değerlendiriliyor.
Kent hafızasında yeri
Süleyman Paşa El-Azm dönemi, Şam’da görece istikrar ve imar faaliyetleriyle anılıyor. Han, bu dönemin günümüze ulaşan somut örneklerinden biri olarak kentin mimari hafızasında yerini koruyor.
Bugün Süleyman Paşa Hanı, yalnızca geçmişteki ticaret yollarının bir durağı değil; tarihi kimliğini koruyarak yeni bir işlev kazanan ve Şam’ın çok katmanlı kültürel mirasını görünür kılan bir yapı olarak varlığını sürdürüyor.
YASHAR HASAN
