Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani ile IAEA Genel Direktörü Grossi, Şam’da yaptıkları görüşmede nükleer alanda işbirliğinin sürdürülmesinin önemini vurgularken, Grossi 18 yıl sonra Deyrizor’daki tesiste incelemelerde bulundu.
Şam (SANA) – Suriye Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanı Esad Hasan El-Şeybani, Şam’da Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi ile bir araya gelerek, Suriye’nin atom enerjisinin sivil ve barışçıl kullanımındaki egemen ve yasal hakkını garanti altına almak amacıyla iki taraf arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin sürdürülmesinin önemini ele aldı.
Görüşmenin ardından Grossi ile ortak bir basın toplantısı düzenleyen Bakan El-Şeybani, Suriye’nin IAEA ile üzerinde mutabık kalınan işbirliğinin tüm gerekliliklerini yerine getirdiğini belirterek, Genel Direktörün Yönetim Kuruluna sunacağı raporun elde edilen ilerlemenin boyutunu yansıtmasını beklediklerini ifade etti. El-Şeybani, üye ülkelere eylül oturumunda bu ilerlemeyi, 2011 yılından bu yana devreden “uyumsuzluk” dosyasını kapatacak bir kararla taçlandırma çağrısında bulundu.
El-Şeybani, Suriye’nin nükleer enerjinin sivil ve barışçıl kullanımındaki yasal ve egemenlik haklarını bir kez daha teyit ederken, şeffaflık ve ajansla işbirliğinin, yeni Suriye devletinin devrik rejimin nükleer mirasıyla başa çıkmadaki sabit yaklaşımını temsil ettiğini vurguladı.
Deyrizor sahasının açılması ve nükleer maddelerin gönüllü olarak beyan edilmesi
El-Şeybani, Grossi’yi beş hafta içinde ikinci kez ağırlamasının, “Suriye’nin ajansla olan yeni ilişkisinin askıda kalan dosyaları ele alma aşamasından, kesintisiz ilerleme sağlayan fiili bir çalışma ortaklığına evrildiğini” yansıttığını açıkladı.
Bakan, Grossi’nin dün Deyrizor sahasını ziyaret ettiğini ve bunun, sahanın kapatılmasından bu yana geçen 18 yılın ardından ajans tarihinde sahaya giren ilk genel direktör olduğunu belirtti. El-Şeybani, “Yeni Suriye devletinin, öz irade ve egemen bir kararla sahaya erişim sağladığını” kaydetti.
Suriye’nin geçtiğimiz 17 Temmuz’da özgür iradesiyle, devrik rejimin bıraktığı miras kapsamında beyan edilmemiş bir sahada nükleer maddelerin bulunduğunu duyurduğunu ve ajansı sahayı incelemeye ve doğrulamaya davet ettiğini ekleyen El-Şeybani, Grossi ve ajans ekibinin bu sabah saha ziyaretini tamamlayarak gerekli numuneleri topladığını açıkladı.
Kesintisiz işbirliği ve “uyumsuzluk” dosyasını kapatma çabaları
El-Şeybani, ajansla işbirliği sürecinin 2025 yılının başından itibaren başladığını; saha ziyaretleri, çevresel numuneler, sağlık ve tarım alanlarında mutabakat zaptı ile ajans tarafından sağlanan finansman mekanizmalarını kapsadığını belirtti. Bu sürecin, geçtiğimiz temmuz ayı sonlarında imzalanan mutabakat zaptı ve yol haritası ile Suriye Atom Enerjisi Komisyonu tarafından halihazırda yürütülen Deyrizor’daki arama anlaşmasına kadar uzandığını ifade etti.
Dışişleri Bakanı, Grossi’nin işbirliği sürecini “tarihi bir fırsat” ve “gerçek bir atılım” olarak nitelendirdiğini hatırlatarak, bu fırsatın en iyi şekilde değerlendirildiğini ve Suriye’nin işbirliğinin tüm gerekliliklerini eksiksiz yerine getirdiğini vurguladı.
Suriye’nin barışçıl nükleer kullanım hakkı
El-Şeybani, miras kalan dosyaların ele alınmasındaki amacın bunları kalıcı olarak kapatmak, doğal bağlamı yeniden tesis etmek ve Suriye üzerinde kalıcı bir güvenlik istisnası durumu dayatma girişimlerini aşmak olduğunu ifade etti. Bakan, tıp, gıda, tarım, bilimsel araştırma ve elektrik üretiminde barışçıl nükleer uygulamalar üzerindeki tam haklarında kararlı olduklarını vurguladı.
Suriye’nin ortaklarıyla işbirliği içinde, barışçıl nükleer rotasını güçlendirmek ve ulusal kapasitelerini geliştirmek üzere uluslararası bir destek grubu oluşturmak için çalıştığını belirten El-Şeybani, ortakları bu çabaya katılmaya ve destek vermeye çağırdı.
Yeni bir işbirliği aşaması
IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi ise günün, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi için vazgeçilmez çabalar kapsamında “küresel barış ve güvenlik açısından önemli bir gün” olduğunu söyledi.
Suriye’nin, devrik rejimin 2011’den bu yana yükümlülüklerine uymaması nedeniyle uzun süre uluslararası toplum için endişe kaynaklarından biri olduğunu belirten Grossi, yeni Suriye hükümetiyle ortak çalışmanın göreve gelmelerinden bu yana başladığını kaydetti.
Bu çalışmaya 18 ay önce ciddi bir şekilde başlandığını açıklayan Grossi, dün ve bugün Deyrizor’daki bir sahaya ulaşılarak burada önemli kazı ve keşif operasyonlarının gerçekleştirilmesinin mühim bir başarı olduğunu ifade etti. Grossi, bu operasyonların, ajansın sahada gizlice inşa edilen nükleer tesise ilişkin uzun süredir yürüttüğü değerlendirmeleri doğruladığını belirtti.
Geçmişi unutmadan yeni bir sayfa
Grossi, “Geçmişi unutmadan bir sayfa kapatıp yeni bir sayfa yazmaya başlıyoruz” diyerek, Suriye’deki nükleer faaliyetlerin artık nükleer silahlarla ilişkilendirilmeyeceğini, aksine nükleer teknolojinin olması gerektiği gibi sağlık, enerji ve su yönetimiyle ilişkilendirileceğini kaydetti.
Gazetecilerin sorularını yanıtlayan El-Şeybani, Suriye’nin kurtuluşundan bu yana ajansla işbirliğinin, ajansla gerçekleştirilen çok sayıda görüşme ve Viyana’ya yapılan sık ziyaretler aracılığıyla devam ettiğini belirtti. El-Şeybani, sonraki adımların daha fazla işbirliği, Suriye’nin desteklenmesi, ülkenin barışçıl enerji alanındaki ajans programlarından yararlanmasının sağlanması, devrik rejimin kötü mirasının kapatılması ve Suriye’nin uluslararası sistemle entegre, etkin bir devlet olarak rolünü yeniden kazanması olduğunu ifade etti.
Grossi de tamamlanması gereken teknik adımların bulunduğunu, ancak Suriye’nin siyasi kararının dışa açılma ve ajansın çalışmasına izin verme yönünde olmasının temel teşkil ettiğini belirtti. Gizli olan ve kapalı tutulan sahnede bulunmasının “muazzam bir şeffaflık sinyali” teşkil ettiğini sözlerine ekledi.
İsrail saldırıları durmalı
Diğer taraftan Bakan El-Şeybani, İsrail’in Ebu El-Zuhur Havaalanı’na yönelik saldırısının Suriye’nin egemenliğinin açık bir ihlali, bölgesel istikrar ile küresel güvenliğe doğrudan bir tehdit ve bölgede anlayış ile güvenlik tesis etme çabalarına vurulan kasıtlı bir darbe olduğunu belirtti.
Suriye’nin, ihlal ve saldırıların derhal durdurulması, 1974 Kuvvetlerin Ayrılması Anlaşması’na tamamen uyulması ve 8 Aralık 2024 tarihinden önceki hatlara tam çekilme çağrısında bulunan tutumunu yineleyen El-Şeybani, uluslararası toplumu sorumluluklarını üstlenmeye, saldırılara ve Suriye egemenliğinin alenen ihlal edilmesine son vermeye çağırdı.
Grossi daha önce yaptığı açıklamada, Suriye ile IAEA ekipleri arasındaki mevcut işbirliğinin şeffaflık sürecinde ve karşılıklı güvenin pekiştirilmesinde gerçek bir başlangıç teşkil ettiğini belirtmiş, hükümetin tam bir şeffaflıkla işbirliği yapma kararının ardından ajansın Suriye’deki nükleer faaliyetlerle ilgili yeni bir doğrulama sürecine başladığını ifade etmişti.
Suriye, eylül ayında Viyana’da gerçekleştirilen IAEA’nın 69. Genel Konferansı çalışmaları sırasında, ajansla işbirliği ilişkilerini geliştirme konusundaki istekliliğini ve tüm askıda kalan dosyaları sorumlu bir şekilde ele almaya tamamen hazır olduğunu teyit etmişti.
V.K / İ.K
