Fransa ile Suriye arasındaki yaklaşık 25 yıllık diplomatik kriz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Şam’a yapması beklenen ziyaretle yeni bir döneme giriyor. Ziyaret, iki ülke ilişkilerinde tarihi bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Şam (SANA) – Çeyrek yüzyılı aşkın süredir Suriye ile Fransa arasındaki ilişkiler, suçlu devrik Esed rejiminin hem ülke içinde hem de uluslararası alanda işlediği suçlar ve ağır ihlaller nedeniyle diplomatik yakınlaşma girişimleri ile sert siyasi ve hukuki krizler arasında gidip gelen dalgalı bir seyir izledi.
Suçlu devrik rejimin çökmesi ve Şam‘da yeni bir dönemin başlamasıyla birlikte iki ülke arasındaki diplomatik yakınlaşma hız kazandı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Suriye’ye yapması beklenen ziyaretin duyurulması ise, bazı Fransız medya kuruluşlarınca “tarihi” olarak nitelendirilirken, uzun yıllar süren diplomatik kopukluğun sona ermesi ve yeni bir stratejik ortaklığın başlangıcı olarak değerlendirildi.
Yaklaşık 25 yıllık siyasi ve hukuki süreç, Suriye-Fransa ilişkilerinin seyrini değiştiren beş temel dönüm noktasıyla öne çıkıyor.
İlk dönüm noktası (2005): Hariri suikastı ve siplomatik kopuşun başlangıcı
Fransa ve dönemin Cumhurbaşkanı Jacques Chirac, 1990’lı yılların sonlarında suçlu devrik Esed rejimiyle siyasi diyalog kanallarını açık tutmaya çalıştı.
Ancak 2005 yılında eski Lübnan Başbakanı Refik Hariri’nin suikasta uğramasının ardından suçlu devrik Esed rejiminin bu suça karışması, Paris’in Şam politikasında köklü bir değişikliğe yol açtı. Chirac, Şam ile üst düzey temasları tamamen kesti.
Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy döneminde ise yıllar süren izolasyonun ardından devrik Esed rejimini uluslararası topluma yeniden entegre etmeye yönelik Fransız girişimleri başlatıldı.
Ancak 2011 yılında Suriye devriminin başlaması ve devrik rejimin protestoculara şiddet, tutuklama ve baskıyla karşılık vermesi, bu süreci tamamen tersine çevirdi.
İkinci dönüm noktası (2011): Suçlu Beşar Esed’e yönelik uluslararası baskının artması
Paris, suçlu Beşar Esed yönetimindeki devrik rejimin özgürlük, siyasi reform ve yolsuzluğun sona erdirilmesini talep eden göstericilere yönelik ağır ihlalleri nedeniyle Şam ile ilişkilerindeki ilerlemeyi durdurdu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyelerinden Fransa, Londra ile birlikte devrik rejimin ihlallerini kınayan karar tasarılarını destekledi.
11 Temmuz 2011’de devrik rejim yanlısı grupların Şam’daki Fransa Büyükelçiliğine düzenlediği saldırı, iki ülke ilişkilerinde gerilimi daha da artıran önemli dönüm noktalarından biri oldu.
2012 yılında Paris, Şam ile diplomatik ilişkilerini tamamen kesti, büyükelçiliğini kapattı ve Avrupa Birliği yaptırımlarını destekleyerek Suriye devrimine siyasi destek verdi.
Aynı zamanda cani Beşar Esed’in görevden ayrılması çağrısını yineledi.
Üçüncü aşama: Yargı süreçleri ve kimyasal silah dosyası
Bu dönemde Suriyeli sivil toplum kuruluşları ile Fransız-Suriye insan hakları örgütleri, hesap verebilirlik ve adalet taleplerini uluslararası platformlara taşıdı.
Paris yönetimi ekonomik ve kültürel ilişkileri askıya alırken, Fransız kurumları da Suriye’deki faaliyetlerini durdurdu.
Fransa, özellikle devrik rejimin kimyasal silah kullanımı başta olmak üzere işlediği suçlardan hesap vermesini savunan ülkelerin ön saflarında yer aldı.
2018 yılında Duma’ya yönelik kimyasal saldırının ve Doğu Guta halkının zorla yerinden edilmesinin ardından Paris, kimyasal silah kullanımında cezasızlığın sona erdirilmesi amacıyla yaklaşık 40 ülkenin katılımıyla “Kimyasal Silah Kullanımında Cezasızlığa Karşı Uluslararası Ortaklık” girişimini başlattı.
Mazen ve Patrick El-Dabbağ davası
Bu süreçte Suriye kökenli Fransız iş insanı Mazen El-Dabbağ ile oğlu Patrick Dabağ’ın dosyası, devrik Esed rejimine karşı Fransa’da yürütülen en önemli hukuki süreçlerden biri haline geldi.
Baba ve oğul, 2013 yılında devrik Esed rejiminin Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürlüğü tarafından gözaltına alındıktan sonra zorla kaybedildi. Daha sonra işkence altında hayatlarını kaybettikleri açıklandı.
2015 yılında Fransız yargısı, mağdurların Fransız vatandaşlığına dayanarak soruşturma başlattı.
Soruşturma, Mayıs 2024’te Tümgeneral Ali Memluk, Cemil El-Hasan ve Abdüsselam Mahmud hakkında gıyaben müebbet hapis cezaları verilmesiyle sonuçlandı. Haklarında çıkarılan uluslararası yakalama kararları da yürürlükte kaldı.
El-Dabbağ davası, diğer davalarla birlikte devrik rejim yetkililerinin savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle uluslararası yargı önüne çıkarılmasının önünü açtı.
Fransız mahkemeleri, üst düzey güvenlik yetkilileri hakkında uluslararası yakalama kararları çıkarırken, Paris’te tarihi nitelikte gıyabi yargılamalar gerçekleştirildi.
Dördüncü aşama: Suçlu Beşar Esed hakkında üç uluslararası yakalama kararı
Kasım 2023’te Fransız yargısı, suçlu Beşar Esed hakkında uluslararası yakalama kararı çıkardı.
Cani Esed, 2013 yılında Şam kırsalında sivillere yönelik yasaklı kimyasal silah saldırıları nedeniyle insanlığa karşı suçlara iştirak etmekle suçlandı.
Paris ayrıca Mart 2012’de Fransız vatandaşlarının öldürülmesi ve öldürülmeye teşebbüs edilmesine ilişkin soruşturma başlattı. Bu dosya, Aralık 2024’te savaş suçları ve insanlığa karşı suçları da kapsayacak şekilde genişletildi.
Fransız mahkemeleri daha sonra suçlu Beşar Esed hakkında iki uluslararası yakalama kararı daha çıkardı.
Bunlardan ilki, 20 Ocak 2025’te Dera’da 2017 yılında sivil yerleşim bölgesinin bombalanması nedeniyle savaş suçlarına iştirak suçlamasıyla verildi.
İkinci karar ise Eylül 2025’te Humus’ta 2012 yılında aralarında yabancı gazetecilerin de bulunduğu kişilerin öldürülmesine ilişkin dosya kapsamında çıkarıldı.
Beşinci aşama: Cani Beşar Esed’in kaçışı sahneyi değiştirdi
Devrik rejimin çökmesi ve cani Beşşar Esed’in 8 Aralık 2024’te Rusya’ya kaçmasının ardından Suriye’de siyasi tablo köklü biçimde değişti.
Böylece Şam ile Paris, on yılı aşkın diplomatik kopukluğun ardından ilişkilerini yeniden tanımlayabilecek tarihi bir fırsat yakaladı.
Yeni Suriye yönetiminin dışa açılım politikası ve ülkenin bölgesel ve uluslararası arenadaki konumunu yeniden güçlendirme hedefi, bu sürecin temel dinamiklerini oluşturdu.
İki ülke arasındaki normalleşmenin ilk somut adımı, 17 Aralık 2024’te Fransız diplomatik heyetinin Şam’a gerçekleştirdiği ziyaret oldu. Bu ziyaret, on yılı aşkın süredir kapalı bulunan Fransa Büyükelçiliğine yapılan ilk resmi ziyaret olarak kayıtlara geçti.
Ardından Suriye Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanı Esad Hasan El-Şeybani, 13 Şubat 2025’te Paris’te düzenlenen uluslararası konferansa katılarak Suriye heyetine başkanlık etti.
El-Şeybani, konferans kapsamında Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot ile önemli görüşmeler gerçekleştirirken, ziyareti Suriye’nin Fransa’nın desteğiyle uluslararası diplomatik arenaya dönüşünün önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirildi.
Cumhurbaşkanları düzeyinde doğrudan temas
Suriye ile Fransa arasındaki diplomatik yakınlaşma, 7 Mayıs 2025’te Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara’nın Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un daveti üzerine Paris’e gerçekleştirdiği ziyaretle yeni bir aşamaya ulaştı.
Macron, ülkesinin Suriye’nin egemenliği ve toprak bütünlüğüne verdiği desteği yineledi. Ayrıca Avrupa yaptırımlarının tamamen kaldırılması yönünde çalışacaklarını ifade etti.
Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara ise iki ülke arasındaki dostluk ilişkilerinin ortak çıkarlar doğrultusunda geliştirilmesine yönelik kararlılıklarını vurguladı.
Şam ile Paris arasında devam eden siyasi temaslar kapsamında Suriye Cumhurbaşkanlığı Medya Direktörlüğü, 5 Temmuz Pazar günü yaptığı açıklamada Macron’un Şam’a gerçekleştirmesi beklenen ziyareti duyurdu.Açıklamada, Fransız Cumhurbaşkanı’na yatırımcılar ile Fransız şirketlerinin temsilcilerinden oluşan bir heyetin eşlik edeceği belirtilirken, bunun iki ülkenin siyasi ilişkilerin yanı sıra ekonomik işbirliğini geliştirme yönündeki ortak iradesini yansıttığı ifade edildi.
İlişkilerde yeni sayfa
Fransa Cumhurbaşkanı’nın Şam’a yapması beklenen ziyaret, devrik Esed rejiminin Suriyelilere ve Fransız vatandaşlarına karşı işlediği suçlar nedeniyle yıllarca süren diplomatik mesafe döneminin sona erdiğine işaret ediyor.
Suriye ve Fransa’daki yetkililerin açıklamalarına göre bu ziyaret, ortak çıkarlara dayalı yeni bir işbirliği döneminin başlangıcını oluştururken, iki ülke ilişkilerinde yeni bir sayfanın açılmasını sağlayacak.
Bu değerlendirme, ziyareti yakından takip eden Fransız basınında da geniş yer buldu.
La Tribune gazetesi, Macron’un devrik rejimin çöküşünden sonra Suriye’yi ziyaret eden ilk Batılı başkan olacağını belirterek ziyareti “tarihi bir ziyaret” olarak nitelendirdi ve bunun Şam ile Paris arasındaki ilişkilerde önemli bir dönüşümü simgelediğini yazdı.
T.K / R.Y
