Türkiye’de 15 Temmuz 2016’daki başarısız darbe girişiminin üzerinden on yıl geçmesine rağmen, o gecenin etkileri hem Türklerin hem de Suriyelilerin hafızasında yaşamaya devam ediyor. Çünkü yaşananlar yalnızca Türkiye’nin iç siyasetini değil, bölgesel dengeleri ve özellikle Suriye dosyasını da derinden etkiledi.
Şam (SANA)-“15 Temmuz gecesi neredeydiniz?” Aradan on yıl geçmesine rağmen bu soru,Türkiye‘deki başarısız darbe girişimine ilişkin farklı tanıklıkları ve hatıraları yeniden gündeme getiriyor.
Türkler, o geceyi ülkelerinin tarihinde bir dönüm noktası olarak hatırlarken, Türkiye’de yaşayan çok sayıda Suriyeli ise yaşanan gelişmeleri büyük bir kaygıyla takip etti.
Ancak bu endişe yalnızca kendi geleceklerine ilişkin belirsizlikten kaynaklanmıyordu. Savaşın yıkıcı sonuçlarını bizzat yaşamış Suriyeliler, bir darbe girişiminin Türkiye’yi nasıl bir istikrarsızlığa ve kaosa sürükleyebileceğini, bunun toplum üzerinde nasıl derin yaralar açabileceğini çok iyi biliyor; bu nedenle yalnızca kendileri için değil, Türkiye ve Türk halkı adına da büyük bir endişe duyuyordu.
O gece, bir yandan kendi geleceklerini düşünürken, diğer yandan Türkiye’nin huzurunu ve istikrarını korumasını umut ederek gelişmeleri yakından takip ettiler.
15 Temmuz’un etkileri yalnızca Türkiye’nin iç politikasıyla sınırlı kalmadı. Darbe girişimi,Ankara‘nın güvenlik ve dış politika anlayışında önemli değişimlere yol açarken, bölgesel ilişkilerine ve özellikle Suriye politikalarına da doğrudan yansıdı.
Bir Suriyelinin tanıklığı
2016 yılında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda (TPAO) staj yaptığı dönemde Batman’da yaşayan Suriyeli mühendis “M.A.”, o geceyi şu sözlerle anlattı:
“Üniversite yurdundaydık. Bir anda sokaklardan alışılmadık şekilde yükselen araç kornalarını duymaya başladık. Hemen haberleri takip ettik ve Türkiye’de bir darbe girişimi yaşandığını öğrendik. Suriyeli öğrenciler arasında büyük bir endişe hâkimdi. Kendi kendimize ‘Ya darbe başarılı olursa? Yurttan ve üniversiteden ayrılmak zorunda kalır mıyız?’ diye soruyorduk.”
M.A. sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bizim için bu yalnızca siyasi bir gelişme değildi; doğrudan geleceğimizle ilgiliydi. Eğitim ve staj imkânlarımızı kaybetmekten, kaçmak zorunda kaldığımız koşullar altındaki Suriye’ye dönmeye mecbur kalmaktan korkuyorduk.
Aynı zamanda Türkiye’nin kaosa sürüklenmesinden de endişe ediyorduk. Daha önce yaşadığımız tecrübeler nedeniyle Türk halkının o gece hissettiği korkuyu çok iyi anlayabiliyorduk. Bu yüzden o saatleri, olayların barış içinde sona ermesi ve Allah’ın bu ülkeye huzur ve istikrar vermesi için dua ederek geçirdik.”
Suriye’den bir tanıklık
Suriye’de ise o gecenin yansımaları farklı biçimde hafızalara kazındı.
Suriyeli gazeteci İbrahim Karakaşlı, darbe girişiminin yaşandığı gece ailesinin Şam Kırsalı’ndaki Daraya kenti yakınlarında yaşadığını belirterek, gece boyunca devrik Esad rejimi’ne bağlı noktalardan yoğun silah sesleri duyduklarını anlattı.
Karakaşlı, elektrik ve iletişim hizmetlerinin kesik olması nedeniyle ailesinin yaşananlardan haberdar olamadığını, ilk etapta silah seslerinin devrik rejim güçlerinin Daraya’yı ele geçirmesinin ardından yapılan kutlamalardan kaynaklandığını düşündüklerini söyledi. Ancak ertesi sabah Türkiye’de bir darbe girişimi yaşandığını ve çevrelerinde duydukları silah seslerinin bu gelişmenin ardından yaşanan yansımalarla bağlantılı olduğunu öğrendiklerini ifade etti.
Karakaşlı, silah seslerini, o dönemde Türkiye karşıtı siyasi tutum benimseyen devrik rejim yanlılarının darbe girişimi haberlerinin yayılması üzerine gösterdiği sevinç gösterileriyle ilişkilendirdi.
Darbe girişiminden yeni bir siyasi döneme
Araştırmacılara göre 15 Temmuz darbe girişimi, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu. Bu süreç, uzun yıllar Türk siyasetinde etkili olan askeri vesayet döneminin fiilen sona ermesine ve silahlı kuvvetlerin sivil otoriteye bağlılığının kurumsallaşmasına zemin hazırladı.
Bunun ardından hükümet, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin yeniden yapılandırılmasına yönelik kapsamlı reformlar gerçekleştirdi.
Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları Milli Savunma Bakanlığına bağlanırken, Jandarma Genel Komutanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı İçişleri Bakanlığına devredildi. Ayrıca Milli Savunma Üniversitesi kuruldu ve Yüksek Askeri Şura yeniden yapılandırıldı.
Bu düzenlemeler, olağanüstü hal döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararnameler kapsamında hayata geçirildi.
Türkiye, 2017 anayasa referandumunun ardından Cumhurbaşkanlığı Hükumet Sistemi’ne geçti. Bu değişiklik yürütme organının yetkilerini genişletirken, hem iç hem de dış politika karar alma mekanizmalarında önemli dönüşümler meydana getirdi.
Dış politikada yeni yaklaşım ve Suriye dosyası
Darbe girişiminin ardından Ankara, güvenlik tehditlerine karşı daha kararlı ve güvenlik odaklı bir dış politika izlemeye başladı. Türkiye, ulusal güvenliğini koruma ve sınır ötesi tehditlerle mücadele amacıyla askeri araçlara daha fazla ağırlık verdi.
Bu yaklaşım özellikle Suriye sahasında belirgin şekilde hissedildi. Ankara, güvenlik politikalarını kendi ulusal güvenliğine tehdit olarak değerlendirdiği örgütlerle mücadele üzerine kurarken, bölgesel dosyalardaki etkinliğini artırmayı da hedefledi.
Bu dönüşüm, Türkiye’nin uluslararası ve bölgesel aktörlerle ilişkilerine de yansıdı. Ankara, darbe girişiminin ardından ortaya çıkan yeni güvenlik ortamına uyum sağlayacak şekilde siyasi ve güvenlik önceliklerini yeniden şekillendirdi.
Bu süreçte sınır güvenliğinin güçlendirilmesi ve yakın coğrafyadan kaynaklanan tehditlerle mücadele temel öncelikler arasında yer aldı.
Suriye dosyası ise bu değişimin en belirgin şekilde hissedildiği alanlardan biri oldu. Türkiye, güney sınırlarının güvenliğini sağlama ve terör örgütü olarak nitelendirdiği yapılarla mücadele kapsamında Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı, Barış Pınarı ve Bahar Kalkanı harekatlarını gerçekleştirdi. Bunun yanı sıra Ankara, Suriye’deki siyasi çözüm sürecine yönelik Astana Süreci’nde de aktif rol üstlendi.
Türkiye’nin ötesine uzanan bir gece
15 Temmuz gecesi artık yalnızca başarısızlıkla sonuçlanan bir darbe girişiminin yıldönümü değil; etkileri Türkiye sınırlarını aşarak özellikle Suriye dosyasına kadar uzanan siyasi ve güvenlik dönüşümlerinin simgesi olarak görülüyor.
Türkler o geceyi devlet kurumlarının korunması açısından tarihi bir dönüm noktası olarak hatırlarken, o günlere tanıklık eden Suriyeliler ise Türkiye’nin kendileri için güvenli bir sığınak olmaya devam edip etmeyeceğine dair yaşadıkları belirsizlik ve kaygıları hafızalarında taşımayı sürdürüyor.
Yaşar Hasan / Raghad Younes
