ABD ile İran arasında dolaylı yürütülen müzakereler, Trump’ın anlaşma taslağında yaptığı yeni değişiklik talepleri ve nükleer program ile Hürmüz Boğazı konusundaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle yeniden karmaşık bir aşamaya girdi.
Başkentler (SANA) – Son günlerde ABD ile İran arasında Şubat ayı sonlarından bu yana süren savaşın sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmaya varılabileceğine dair artan göstergelere rağmen, ABD Başkanı Donald Trump’ın olası anlaşma taslağı üzerinde yaptığı yeni değişiklik talepleri işleri yeniden karıştırdı.
Bu durum, Amerikan askeri tehditlerinin devam etmesi ve Tahran’ın Washington tarafından kabul edilemez görülen taleplerinde ısrar etmesiyle birlikte yaşanıyor.
Son veriler, Pakistan ve Katar başta olmak üzere arabulucular aracılığıyla yürütülen dolaylı müzakerelerin, ABD yönetiminin İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüseferin geleceği ile ilgili bazı temel maddeleri sıkılaştırma ısrarı sonrası daha karmaşık bir aşamaya girdiğini gösteriyor.
Bu arada İran, taraflar arasında geniş çaplı anlaşmazlıklara yol açan mali ve egemenlik taleplerinde ısrarını sürdürüyor.
ABD Değişiklikleri Anlaşmanın Açıklanmasını Geciktirdi
New York Times gazetesi ile Axios’un Amerikan kaynaklara dayandırdığı haberlerde, Başkan Donald Trump’ın ABD ve İranlı müzakereciler tarafından hazırlanan çerçeve anlaşmaya ek değişiklikler yapılmasını talep ettiği ve revize edilen metni incelemesi için yeniden Tahran’a gönderdiği belirtildi.
Söz konusu kaynaklara göre, yeni değişiklikler, ABD’nin İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoklarına nasıl erişeceği ve bu stokların ne zaman taşınacağı veya elden çıkarılacağı konusundaki daha sıkı detaylara odaklanıyor. Ayrıca, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve boğazda seyir özgürlüğünün güvence altına alınmasıyla ilgili bazı maddelerin yeniden formüle edilmesini de içeriyor.
Kaynaklar, söz konusu taleplerin taraflar arasında günlerce sürebilecek yeni bir müzakere ve pazarlık sürecini başlattığını, bunun da olası bir anlaşmanın resmen duyurulmasını geciktirdiğini belirtti.
Ancak ABD’li yetkililer, bir anlaşmaya varılmasının hâlâ yüksek ihtimal olduğunu vurgularken, bunun ne zaman gerçekleşeceğine ilişkin takvimin artık net olmadığını ifade etti.
Kaynaklar, söz konusu taleplerin taraflar arasında günler sürebilecek yeni bir karşılıklı pazarlık turunu başlattığını ve bunun olası bir anlaşmanın resmen duyurulmasını geciktirdiğini belirtti. Bununla birlikte, ABD’li yetkililer, bir anlaşmaya varılmasının hâlâ olası olduğunu vurguluyor, ancak tarihinin artık net olmadığını ifade ediyor.
Hürmüz Boğazı ve uranyum, çözülemeyen başlıca anlaşmazlık konuları
Fox News ile yaptığı bir röportajda Trump, ülkesinin “İran ile çok iyi bir anlaşmaya çok yakın” olduğunu belirtti, ancak Washington’un anlaşma adil ve Amerikan çıkarlarını korumuyorsa “savaş bakanlığına” geri döneceği konusunda uyarıda bulundu.
Trump, İran’ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmasını engellemenin ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden, herhangi bir ücret veya kısıtlama olmadan açılmasının önemini vurguladı.
Şu anda temel anlaşmazlıklar iki ana konu etrafında dönüyor: İlki, İran’ın nükleer programının ve zenginleştirilmiş uranyum stokunun kaderiyle ilgili; ikincisi ise Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin geleceğiyle ilgilidir.
Trump, İran’ın herhangi bir nükleer silaha kalıcı olarak sahip olmasının engellenmesi konusunda ısrar ederken, hassas nükleer materyallerin Tahran’ın kontrolünden çıkarılmasını talep ediyor.
Öte yandan ABD yönetimi, herhangi bir anlaşmanın bu meselenin kesin ve nihai şekilde ele alınmasını güvence altına alması gerektiğini vurguluyor.
Buna karşılık İran farklı bir tutum sergiliyor. İran medyasına göre Tahran, nükleer materyallerin imha edilmesi veya nükleer programının temel unsurlarından vazgeçilmesi yönünde herhangi bir mutabakat bulunduğunu reddediyor ve odağın savaşın sona erdirilmesi olduğunu, bu konuda esaslı tavizler verilmesinin söz konusu olmadığını vurguluyor.
Hürmüz’ün geleceği üzerinde artan anlaşmazlıklar
Son saatlerde, İran medyasında yayımlanan gayriresmi bir mutabakat muhtırası taslağının gündeme gelmesiyle birlikte ek anlaşmazlıklar ortaya çıktı.
Söz konusu taslakta, Tahran’a boğazdan geçen gemilerin niteliğinin belirlenmesi ve deniz trafiğinin yönetimi konusunda geniş yetkiler verilmesi ile geçişler için ücretlendirme uygulanabilme ihtimali yer alıyor.
Ayrıca taslakta, medya organlarının aktardığına göre, 12 milyar dolarlık dondurulmuş İran varlığının 60 gün içinde serbest bırakılmasına da yer verildi. Ancak bu iddia, beyaz saray tarafından yalanlandı; ABD Başkanı’nın, şartlarını tamamen karşılamayan bir anlaşmayı imzalamayacağı vurgulandı.
Bu öneriler, uluslararası deniz taşımacılığına boğazın derhal yeniden açılması gerektiğini vurgulayan ABD’nin tutumuyla çelişiyor.
Washington, Hürmüz Boğazı’nın küresel ticaret ve enerji arzı açısından hayati bir geçiş yolu olduğunu belirterek, herhangi bir ücret veya kısıtlama olmaksızın açık olması gerektiğini savunuyor. Ayrıca, boğazdan geçen gemilere kalıcı ya da geçici ücretler uygulanması fikri etrafında yeni bir anlaşmazlık da gündeme geldi.
Washington askeri seçeneği gündeme getiriyor
Müzakere süreciyle eş zamanlı olarak, ABD İran’a yönelik askeri ve ekonomik baskı politikasını sürdürmeye devam ediyor.
ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth, Washington’ın gerektiği takdirde askeri operasyonları yeniden başlatma konusunda tam kapasiteye sahip olduğunu belirterek, Amerikan güçlerinin operasyonları sürdürebilmek için yeterli mühimmat stokuna ve gerekli kabiliyetlere sahip olduğunu ifade etti.
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran limanlarına uygulanan deniz ablukası tedbirlerinin sürdüğünü açıkladı.
Komutanlık, tekrar eden uyarıları görmezden gelen bir gemiyi engellediklerini belirtirken, abluka başlangıcından bu yana 115’ten fazla ticaret gemisinin yönünün değiştirildiğini ifade etti.
Buna karşılık, İran ordusu Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini yönetme hakkını sürdürdüğünü vurguladı, boğazın işlerine herhangi bir yabancı müdahaleye karşı uyarıda bulundu ve CNN’in aktardığına göre, gemilerin İran makamlarınca konulan kurallara uyması gerektiğini ifade etti.
Bu farklılaşan tutumlar ışığında ve Amerikan basını ile Axios’un aktardığına göre, müzakereler zor pazarlıkların damga vurduğu yeni bir aşamaya girmiş görünüyor.
Yakınlaşma işaretleri, İran’ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı’nın geleceği ve yaptırımların kaldırılma mekanizması gibi temel başlıklardaki derin görüş ayrılıklarıyla kesişiyor.
Bu durum, nihai bir anlaşmaya giden yolu daha da karmaşık hale getirirken, hem Washington hem de Tahran’ın arabulucular aracılığıyla dolaylı temasların sürdüğünü teyit etmesine rağmen süreç üzerindeki belirsizliği artırıyor.
M.Y
